Mấy con dao quăng?

Bà con các dân tộc thiều sô`ở miền núi phía Bắc thường dùng khái niệm “con dao quăng” để chỉ khoảng cách. Nó được người Kinh du nhập và sử dụng khá thường xuyên nhưng không phải ai cũng hiểu tường tận.

Ngược dòng lịch sử, Đại Việt sử ký toàn thư, kỷ nhà Lý, Thái Tổ hoàng đế, có chép một việc phi thường. “Lê Phụng Hiểu người hương Băng Sơn, thuộc châu Ái, lúc trẻ tuổi khỏe lắm. Hai thôn Cổ Bi và Đàm Xá tranh nhau địa giới, đem đồ khí giới để đánh nhau. Phụng Hiểu bảo người làng Cổ Bi rằng: “Một mình tôi có thể đánh được bọn họ”. Các phụ lão mừng lắm, làm cơm rượu để thết. Phụng Hiểu ăn một bữa vài đấu gạo, uống cũng quá mức, rồi đến khiêu chiến với thôn Đàm Xá. Phụng Hiểu dún mình nhổ cây lên đánh bừa, làm bị thương nhiều người. Thôn Đàm Xá sợ quá phải trả lại ruộng cho thôn Cổ Bi. Thái Tổ nghe tiếng ấy, dùng làm tướng, thăng vũ vệ tướng quân. Đến đây có công dẹp nạn, cho làm đô thống thượng tướng quân, tước hầu. Trong đời Thiên Cảm thánh vũ, theo Thái Tôn đi đánh miền Nam, làm tiên phong, phá tan quân giặc, danh tiếng rung động nước Phiên. Khi thắng trận về định công, Phụng Hiểu nói: “Tôi không thích thưởng tước, chỉ xin đứng ở núi Băng quăng con dao lớn đi xa, xem con dao rơi xuống chỗ nào trong đất công thì ban cho làm thế nghiệp”. Vua bằng lòng cho Phụng Hiểu lên núi cầm dao quăng một cái xa đến hơn mười dặm, dao rơi xuống hương Đa Mi, vua lấy ruộng đấy ban cho, tha thóc thuế cho ruộng ném dao ấy. Vì vậy ở châu Ái thưởng công có tên là ném dao”.

Bà con các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái, có câu quang mịt là ném dao, quang mịt họt có nghĩa là ước lượng khoảng cách gần từ nơi đang đứng đến vị trí nào đó bằng cách ném (quăng) con dao về hướng đó. Tiếng Thái, quang nghĩa là ném, mịt là dao, họt là đến.

Nhưng trong cuộc sống, ý nghĩa của khái niệm “dao quăng” cũng không hẳn thế. Ông Nguyễn Đình Thắng, nhớ lại: “Năm 1983, khi tôi vừa nhập ngũ, có lần đi vào Tằng Loỏng (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai), gặp đồng bào dân tộc Tày, chúng tôi hỏi như ở xuôi vẫn hỏi là đường vào chỗ ấy, chỗ nọ còn xa không. Bà con trả lời: “Còn một con dao quăng nữa thôi”. Lúc bà con đi rồi, chúng tôi động viên nhau: “Cứ cho họ khỏe đi cũng không thể quăng dao nổi 1km, còn gần đây thôi”. Ấy vậy mà chúng tôi đi khoảng chục cây số mới đến. Mấy anh em đều thắc mắc nhưng không biết hỏi ai. Sau này khi tôi sang Hà Giang ở với đồng bào dân tộc Tày thì họ lại không có khái niệm ấy”.

Từ thôn Nà Lồm, xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, tôi hỏi đi lên núi chỗ có nhiều cây trà cổ thì mất khoảng bao lâu, đồng bào người Tày trả lời: “Xa đấy, phải hai con dao quăng”. Nhưng cách tính ở đây lại khác kiểu của ông Lê Phụng Hiểu xưa. Chả là con đi đâu cũng đeo bao dao ở thắt lưng. Con dao rựa dùng để phát quang cành cây lòa xòa trước mặt, phát cỏ rậm rạp dưới chân để lấy lối đi, hoặc để đánh dấu đường đi trong rừng rậm, cũng có khi là để tự vệ. Vì con dao nặng đến trên dưới 1kg nên khi đeo nó bên hông lâu sẽ thấy mỏi, họ sẽ quăng con dao đeo từ bên hông này sang bên hông kia. Khoảng thời gian giữa hai lần chuyển như thế được tính là một con dao quăng. Như vậy khoảng cách một con dao quăng tùy vào sức khỏe của từng người. Nó cũng tùy vào thời gian đi: lúc mới đi thì một quăng dao sẽ xa hơn khi đã đi mệt. Những hôm khỏe thì quăng dao cũng xa hơn. Những người lớn, người khỏe, người đi rừng quen thì một quăng dao cũng xa hơn. Thế nên một con quăng với người này có thể là 10km, với người khác có khi chỉ dăm cây số.

Truy tìm ý nghĩa lớp lang của những lời ăn tiếng nói chính là đối tượng nghiên cứu của từ nguyên học. Và đó là công việc thật thú vị.

(Theo sggp.online)

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 22 tháng 2 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Nghệ thuật tốc độ (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Mai cua (Truyện Ngắn) - Hồ Đắc Vũ
  • Ván cờ với Trung Cộng (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Ngày tình yêu & tình ghét (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Global warning hiện tượng và tranh cãi (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • An sinh xã hội (Đời Sống ) - Angie Hồ Quang
  • Dạy dỗ con cái (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Khúc ru biển chết (Thơ) - Mai Hữu Phước
  • Từ bích câu… (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Những rắc rối chủ tiệm cần biết khi bao lương (Nails) - Tom Huỳnh, J.D.
  • Bệnh sốt (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Rể quý (Bên Lề Chính Trị) - Sĩ Nguyên
  • Chứng lơ đãng quá năng động (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ cát du (Thơ) - Sao Khuê
  • Thư hỏa tốc và đường dây thép (Tùy Bút) - Sean Bảo
  • Nem tai thính lá sung (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Luật mới năm 2017 và những tội có thể bị trục xuất (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Thời hoàng kim cải lương Sài Gòn (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Giảm nợ hoặc xóa nợ student loan (Góc Hoàng Hoa) - Hoàng Hoa Anh Thư
  • Đồ chơi cho trẻ (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Hãy nói yêu người (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Những bộ phận hay hư hỏng nhất (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Khám sức khỏe tổng quát thường niên gồm có những gì ? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Valentine (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Thu nhỏ lỗ chân lông (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Mafia (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
  • Ông chè xanh ông xe ôm (Phóng Sự) - Hỷ Long
  • Những gam màu không sắc (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Giáo sư Lê Văn Khoa và ảnh nghệ thuật trừu tượng (Phóng Sự) - Trịnh Thanh Thủy
  • Không còn sẹo nữa? (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
  • Chẩn đoán bệnh cúm (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Cách tiết kiệm tiền khách sạn (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • The alamo (Phóng Sự) - Andy Nguyễn
  • Trust Contact từ Google (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Nightstand bàn nhỏ trong phòng ngủ (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • La la land (Điện Ảnh) - Song Chi
  • Nhà văn Vũ Huy Quang (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Tưởng niệm Vũ Huy Quang (Thơ) - Thường Quán
  • Người cha (Truyện Ngắn) - Nguyễn Hùng Vỹ
  • Cưới xong lên xe gắn máy đi chu du thế giới (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Dùng Smartphone cho Nhiếp Ảnh (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Chào mừng Đạo Luật Bánh Chưng/Bánh Tét (Tin Cộng Đồng) - Bản Tin Từ Văn Phòng TNS Janet Nguyễn (Garden Grove,CA)
  • Bản đồ (Kiến Thức Phổ Thông) - Phương Nghị
  • Chồng người áo gấm! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Nhân sĩ với Cường Quyền & Bạo Lực (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • Con tin (Chuyện Vụ Án ) - Nam Nhật
  • Phỏng Vấn: Cứu trợ Thương Phế Binh Quả Phụ VNCH (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Taxi bay (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Cố bạn (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Biết điều (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE