Mấy con dao quăng?

Bà con các dân tộc thiều sô`ở miền núi phía Bắc thường dùng khái niệm “con dao quăng” để chỉ khoảng cách. Nó được người Kinh du nhập và sử dụng khá thường xuyên nhưng không phải ai cũng hiểu tường tận.

Ngược dòng lịch sử, Đại Việt sử ký toàn thư, kỷ nhà Lý, Thái Tổ hoàng đế, có chép một việc phi thường. “Lê Phụng Hiểu người hương Băng Sơn, thuộc châu Ái, lúc trẻ tuổi khỏe lắm. Hai thôn Cổ Bi và Đàm Xá tranh nhau địa giới, đem đồ khí giới để đánh nhau. Phụng Hiểu bảo người làng Cổ Bi rằng: “Một mình tôi có thể đánh được bọn họ”. Các phụ lão mừng lắm, làm cơm rượu để thết. Phụng Hiểu ăn một bữa vài đấu gạo, uống cũng quá mức, rồi đến khiêu chiến với thôn Đàm Xá. Phụng Hiểu dún mình nhổ cây lên đánh bừa, làm bị thương nhiều người. Thôn Đàm Xá sợ quá phải trả lại ruộng cho thôn Cổ Bi. Thái Tổ nghe tiếng ấy, dùng làm tướng, thăng vũ vệ tướng quân. Đến đây có công dẹp nạn, cho làm đô thống thượng tướng quân, tước hầu. Trong đời Thiên Cảm thánh vũ, theo Thái Tôn đi đánh miền Nam, làm tiên phong, phá tan quân giặc, danh tiếng rung động nước Phiên. Khi thắng trận về định công, Phụng Hiểu nói: “Tôi không thích thưởng tước, chỉ xin đứng ở núi Băng quăng con dao lớn đi xa, xem con dao rơi xuống chỗ nào trong đất công thì ban cho làm thế nghiệp”. Vua bằng lòng cho Phụng Hiểu lên núi cầm dao quăng một cái xa đến hơn mười dặm, dao rơi xuống hương Đa Mi, vua lấy ruộng đấy ban cho, tha thóc thuế cho ruộng ném dao ấy. Vì vậy ở châu Ái thưởng công có tên là ném dao”.

Bà con các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái, có câu quang mịt là ném dao, quang mịt họt có nghĩa là ước lượng khoảng cách gần từ nơi đang đứng đến vị trí nào đó bằng cách ném (quăng) con dao về hướng đó. Tiếng Thái, quang nghĩa là ném, mịt là dao, họt là đến.

Nhưng trong cuộc sống, ý nghĩa của khái niệm “dao quăng” cũng không hẳn thế. Ông Nguyễn Đình Thắng, nhớ lại: “Năm 1983, khi tôi vừa nhập ngũ, có lần đi vào Tằng Loỏng (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai), gặp đồng bào dân tộc Tày, chúng tôi hỏi như ở xuôi vẫn hỏi là đường vào chỗ ấy, chỗ nọ còn xa không. Bà con trả lời: “Còn một con dao quăng nữa thôi”. Lúc bà con đi rồi, chúng tôi động viên nhau: “Cứ cho họ khỏe đi cũng không thể quăng dao nổi 1km, còn gần đây thôi”. Ấy vậy mà chúng tôi đi khoảng chục cây số mới đến. Mấy anh em đều thắc mắc nhưng không biết hỏi ai. Sau này khi tôi sang Hà Giang ở với đồng bào dân tộc Tày thì họ lại không có khái niệm ấy”.

Từ thôn Nà Lồm, xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, tôi hỏi đi lên núi chỗ có nhiều cây trà cổ thì mất khoảng bao lâu, đồng bào người Tày trả lời: “Xa đấy, phải hai con dao quăng”. Nhưng cách tính ở đây lại khác kiểu của ông Lê Phụng Hiểu xưa. Chả là con đi đâu cũng đeo bao dao ở thắt lưng. Con dao rựa dùng để phát quang cành cây lòa xòa trước mặt, phát cỏ rậm rạp dưới chân để lấy lối đi, hoặc để đánh dấu đường đi trong rừng rậm, cũng có khi là để tự vệ. Vì con dao nặng đến trên dưới 1kg nên khi đeo nó bên hông lâu sẽ thấy mỏi, họ sẽ quăng con dao đeo từ bên hông này sang bên hông kia. Khoảng thời gian giữa hai lần chuyển như thế được tính là một con dao quăng. Như vậy khoảng cách một con dao quăng tùy vào sức khỏe của từng người. Nó cũng tùy vào thời gian đi: lúc mới đi thì một quăng dao sẽ xa hơn khi đã đi mệt. Những hôm khỏe thì quăng dao cũng xa hơn. Những người lớn, người khỏe, người đi rừng quen thì một quăng dao cũng xa hơn. Thế nên một con quăng với người này có thể là 10km, với người khác có khi chỉ dăm cây số.

Truy tìm ý nghĩa lớp lang của những lời ăn tiếng nói chính là đối tượng nghiên cứu của từ nguyên học. Và đó là công việc thật thú vị.

(Theo sggp.online)

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 07 tháng 12 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Từ giải trí đến chính trường (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • - Tập thể dục (Truyện ngắn) Hồ Đắc Vũ
  • - Quà cho con cái ngày lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • - Hạnh phúc một tang gia (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • - Donald Trump và đồng minh Đông Á (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • - Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • - Bob Dylan & Giải Nobel văn chương 2016 (Tản mạn bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • - Mụn lẹo (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • - Bị phạt vì lái xe quá tốc độ (Luật pháp) Wilson Hưng Vũ
  • - Tin vịt (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • - Tìm hiểu về Medicare phần A, B, C và D (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • - Norah John quay lại với dương cầm (Âm nhạc) Nhã Vy
  • - Một thử nghiệm nhạc Jazz vào văn hóa Việt (Phỏng vấn) Thanh Thư
  • - Cơm rang nước mắm (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • - Chiếu Khán có sẵn, ngày ưu tiên và chuyển diện sớm (Di trú) Lê Minh Hải
  • - Nhớ về trận cháy cầu ông lãnh (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • - Mua quà Giáng sinh (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • - Mua hàng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • - Ngôi nhà thờ đổ nát của Cha (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • - Bộ phận oxygen sensor (Chiếc xe của bạn) Trịnh Kiều Phong
  • - Xe hơi và xe máy điện (Bạn có biết) Mai Hoàng
  • - Các cháu ngoan học vẽ chân dung bác nhé! (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • - Giải rượu (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • - Tình yêu trong văn học Đông-Tây (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • - Những điều cần biết về định giá nhà đất (Tạp ghi) Hương Võ
  • - Trà xanh, trà đen (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • - Holidays & ăn diện (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • - Vật tổ của các bộ tộc châu Phi (Nhìn ra thế giới) Ngọc Linh
  • - Ông già và chủ nghĩa xã hội huyền ảo (Lề chéo) Phạm Thị Hoài
  • - Đặt mua vé máy bay qua Google (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • - Chú ý, trên taxi có sách! (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • - Giáng sinh (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • - Thủ đô giáng sinh của Texas (Phóng sự) Andy Nguyễn
  • - 3 điều cần biết về việc bảo vệ hệ thống nối mạng không dây (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • - Một thoáng với cái đẹp (Truyện ngắn) Nguyễn Hùng Vỹ Dịch
  • - Xông đất hậu hiện đại (Tạp ghi) Uyển Ca
  • - Lên đèn Noel (Vui lạ khắp nơi)
  • - Có nên dùng watermark? (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • - Nắng hàng cau (Tài liệu văn học) Khuất Đẩu
  • - Băng dán theo dõi sức khỏe (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • - Rượu và thơ! (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • - Đại hội kiều bào địa đạo Củ Chi & em Lê Văn Tám (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • - Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • - Bị bệnh trong mùa lễ (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • - Mùa Đông không nhà (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • - Thăm trân châu cảng (Tạp ghi) Việt Phương
  • - Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa (Tạp ghi) Hỷ Long
  • - Tình chàng ý thiếp (Đời sống) Ngân Bình
  • - An sinh xã hội (Đời sống) Angie Hồ Quang
  • - Thơ phùng khắc bắc (Thơ)
  • - Y rằng (Câu lạc bộ tiếu lâm)
  • - Tin thể thao (Thể thao)
  • - Đổi bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • - Hai lần (Chuyện khó tin nhưng có thật)
  • - Thế giới qua ống kính (Tin tức)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Tin tức)
Facebook Comments
SHARE