Mân Ngũ Quả 3 Miền

back

Trên bàn thờ ngày Tết cổ truyền của người Việt, mâm ngũ quả đóng một vai trò quan trọng. Ngoài việc trang hoàng, làm đẹp cho bàn thờ, mâm ngũ quả còn bày tỏ lòng thành kính của con cháu trong gia đình với Tổ tiên và gửi gắm những nguyện ước cho năm mới.

Mâm ngũ quả gồm năm loại trái cây với màu sắc và ý nghĩa khác nhau. “Ngũ” là một con số may mắn trong quan niệm của người Việt, mang nghĩa sinh sôi, là ước vọng “ngũ phúc lâm môn” có nghĩa những điều tốt đẹp như : phúc, quý, thọ, khang, ninh sẽ đến với gia đình. Tùy theo quan niệm cộng với sự khác biệt về khí hậu và loài cây trái sản vật địa phương mà mâm ngũ quả của ba miền Bắc, Trung, Nam có những đặc trưng riêng.

Mâm ngũ quả miền Bắc

Người miền Bắc bày mâm ngũ quả theo thuyết Ngũ hành của văn hóa phương Đông là vạn vật dung hòa cùng trời đất. Ngũ hành gồm : kim, mộc, thủy, hỏa, thổ với các màu sắc đặc trưng. Các loại quả được bày xếp xen kẽ giúp tạo nên màu sắc hòa hợp, thẩm mỹ. Năm loại quả thường có trong mâm ngũ quả ngày Tết của người miền Bắc đó là: chuối xanh, bưởi, táo, quýt, ớt. Đây cũng là năm loại quả mang vị chua, ngọt, cay, đắng khác nhau. Cũng giống như những gia vị làm nên vui buồn của mỗi kiếp người.

Cách bài trí truyền thống là chuối ở dưới cùng tạo thành khung ôm đỡ lấy toàn bộ các loại quả khác. Bưởi hay quả phật thủ vàng ở chính giữa, đan xen xung quanh là các loại quả khác như táo, quýt, ớt.

Mâm ngũ quả miền Bắc (Hình tapchimeovat.com)
Mâm ngũ quả miền Bắc (Hình tapchimeovat.com)

Mâm ngũ quả miền Trung

Dải đất miền Trung nhỏ hẹp vốn không được thiên nhiên ưu đãi bởi khí hậu khắc nghiệt và đất đai cằn cỗi. Nơi đây không là “vựa lúa” cũng chẳng là “vựa trái cây”, nhưng không vì thế mà lòng thành kính dành cho lễ Tết ông bà Tổ tiên trên bàn thờ ngày Tết của người dân miền Trung giảm sút. “Của ít, lòng nhiều”, thành tâm là chính. Người miền Trung vẫn có mâm ngũ quả chưng bàn thờ ngày Tết nhưng mâm ngũ quả của họ không quá câu nệ về ý nghĩa và hình thức. “Trần sao âm vậy”, có gì cúng nấy với một lòng thành tâm dâng kính Tổ tiên. Vì thế mà mâm ngũ quả của mỗi nhà khác nhau tùy theo điều kiện, hoàn cảnh.

Các loại trái cây thường dùng trên mâm ngũ quả miền Trung thường là: bưởi, thanh long, táo, cam, quýt…

Mâm ngũ quả miền Trung  (Hình inlichtet.com)
Mâm ngũ quả miền Trung
(Hình inlichtet.com)

Mâm ngũ quả miền Nam

Người miền Nam thì bày mâm ngũ quả theo mong muốn “Cầu sung vừa đủ xài” cho cả gia đình vào năm mới. Năm loại quả được sử dụng dựa vào tên gọi như : mãng cầu, trái sung, trái dừa, đu đủ, xoài. Ngoài ra còn có thêm trái thơm với mong muốn con cháu đầy nhà và một cặp dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng để cầu may mắn.

Mâm ngũ quả của người miền Nam thể hiện rõ tính bình dị, dân dã, khí phách hào sảng của con người nơi đây. Không tham nhiều, ham lớn mà chỉ cầu có đủ. Nó cũng là một triết lý nhân sinh bởi “đủ”, mới nghe qua tưởng như bình thường nhưng cuộc đời muôn vẻ, biết thế nào cho “đủ”. Cái sự đủ với mỗi con người cũng khác nhau. Nhưng đến cuối cùng thì ai cũng chỉ cầu cho có đủ mà thôi.

Mâm ngũ quả của ba miền được chưng khác nhau là do đặc trưng sản vật vùng miền nhưng cũng là bởi sự khác biệt về quan niệm. Người miền Bắc không chưng dứa (trái thơm) bởi có nhiều mắt, sợ bị soi mói, dị nghị vào năm mới; trái mãng cầu với người Bắc trông cũng xù xì, gai góc gợi nên tưởng tượng về sự khó khăn, chông gai. Còn người miền Nam không chưng chuối bởi tên gọi đồng âm với chúi nhủi, không chưng cam, quýt bởi không muốn “quýt làm cam chịu”. Mặc dù quan niệm khác nhau nhưng dù là Bắc, Trung hay Nam thì người Việt mình, qua việc chưng bày mâm ngũ quả trên bàn thờ ngày Tết mà thể hiện lòng thành kính, nhớ ơn Tổ tiên và gửi gắm những mong ước cho một năm mới được mạnh khỏe, bình an, thịnh vượng.

Cuộc sống hiện đại mang đến sự thay đổi trong cách chưng bày mâm ngũ quả trên bàn thờ ngày Tết của người Việt. Các loại trái cây được dùng cũng phong phú, đa dạng hơn xưa. Những loại trái cây lạ, đắt tiền, “nhập ngoại” đã dần xuất hiện. Mâm ngũ quả cũng đã thành “lục quả”, “cửu quả”. Tuy nhiên, mâm trái cây trên bàn thờ khi Xuân về ấy vẫn được gọi là Mâm ngũ quả, như cái tên đã từng được gọi từ thuở xa xưa.

Mâm ngũ quả miền Nam (Hình vietnamnet)
Mâm ngũ quả miền Nam
(Hình vietnamnet)
SHARE

NO COMMENTS