Lợi thế của âm nhạc

    Nhân chuyên nhạc bolero, xin đăng lại một tiểu luận tôi viết từ hơn 10 năm trước (tôi giữ nguyên văn), là góc nhìn cá nhân tôi (thời điểm đó) về việc vì sao dòng nhạc ca khúc Việt Nam Cộng Hòa vẫn sống!

    Nguồn http://nguyendinhbon.blogspot.com/
    Nguồn http://nguyendinhbon.blogspot.com/

     Sau 1975, gần như mọi loại hình văn nghệ của miền Nam đều bị cấm, bị xem như “nọc độc văn hóa của Mỹ Ngụy”, trong đó văn chương và âm nhạc được xem như loại ‘đầu sỏ”! Thế nhưng trong khi văn học, với các loại sách báo gần như “biến mất”, chỉ còn lại lèo tèo trong các hiệu sách cũ, trên các lề đường đầy bụi hoặc được giấu giếm một cách hiếm hoi trong các tủ sách gia đình thì âm nhạc,mà điển hình là các ca khúc (được người cộng sản gọi một cách khinh bỉ là nhạc vàng (vọt)) vẫn có một đời sống bán công khai và liên tục, theo tôi đó là do âm nhạc đã biết phát huy lợi thế do tính chất đặc thù của mình.

    Ai sống ở Việt Nam sau 1975 đều nhận thấy các ca khúc cũ chỉ “im hơi” một vài năm đầu do tâm lý sợ hãi rồi sau đó vẫn tiếp tục được nghe, được hát trong các gia đình miền Nam và sau đó nó “lấn sân” ra miền Bắc (phần lớn là các ca khúc “bình dân” – boléro) và lấn át hẳn các “ca khúc cách mạng”. Và sau hơn 30 năm, khi thế hệ nhạc sĩ viết ca khúc cũ đã thôi sáng tác hoặc mất đi, các thế hệ nhạc sĩ trẻ lớn lên đã sáng tác theo chiều hướng khác, một điều lạ lùng là người ta vẫn cứ nghe, cứ hát, không chỉ tại Việt Nam mà còn tại các nước mà người Việt đến định cư, những ca khúc cũ một thời, tưởng chừng nó vẫn không cũ đi dù rằng so với thế giới, nó đã hoàn toàn lạc hậu!

    Vì sao có hiện tượng này? Nhiều người cho rằng có lẽ các nhạc sĩ viết ca khúc hiện nay chưa đủ tài năng để viết ra những bài ca vượt khỏi “cái bóng” của các nhạc sĩ cũ như  Ngô Thụy Miên, Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Văn Phụng… hay “bình dân” như Trần Thiện Thanh, Trúc Phương, Lam Phương… và cả xa xưa như Văn Cao, Đặng Thế Phong… cùng với đó là sự bế tắc trong “dòng nhạc đỏ”, khi những “Tiếng đàn talư, Bác cùng chúng cháu hành quân”… đã trở thành xa lạ. Thế nhưng chủ đề bài viết này không phải bàn về chuyện “vì sao vẫn hát nhạc vàng” mà lại nói về chuyện khác, chuyện “vì sao hát được nhạc vàng”.

    Lý do thực ra cũng khá là đơn giản. Thứ nhất không như thú đọc sách, phải kén chọn người đọc theo từng loại sách, đề tài, các ca khúc âm nhạc có vẻ “dễ dãi’ hơn. Một ông “cử nhân văn chương” cũng có thể mê “mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ” như một bà bán xôi chè trong khi nếu ông ta “hứng bất tử’có đem tặng “bà chị” này một cuốn sách của Phạm Công Thiện thì chắc bà chị chỉ có một cách xé sách ra làm giấy gói xôi! Ví dụ trên cho thấy âm nhạc đã mang tính “quần chúng” hơn hẳn văn chương và chính vì vậy nó vẫn còn “đất sống”. Thứ hai: Đất sống ở đây là do tính đặc thù của âm nhạc ca khúc như dễ nghe, dễ nhớ, dễ… hát. Và đặc biệt hơn dễ… sản xuất, nhân bản!

    Cùng bị cấm cùng với sách, nhưng các băng đĩa nhạc ngày ấy, dù bị tịch thu vẫn còn tồn tại trong các gia đình, và chuyện “sang một cuộn băng” để tặng nhau là một chuyện khá dễ dàng, trong khi đó để “nhân bản” một cuốn sách là quá nhiêu khê. Trước những năm 1990, các tiệm photocopy rất ít và được quản lý chặt chẽ, đem một cuốn sách in tại miền Nam ra tiệm để “photo” là đối diện với án tù vì tội “tuyên truyền văn hóa phẩm Mỹ ngụy” độc hại trong khi chỉ cần có một cái catsette đặt trong phòng ngủ là bạn có thể thoải mái săng băng.

    Một lý do khác nữa là khi cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ mạnh lên, đông đúc thì nhu cầu thưởng thức âm nhạc đã giúp các “trung tâm âm nhạc” phát triển nhanh chóng. Với lợi thế của một đất nước tiên tiến, các nhạc phẩm cũ nhanh chóng được biểu diễn, thu âm với các phương tiện hiện đại bật nhất, chỉ có tinh thần, cách hát là vẫn cũ và từ Mỹ, các băng đĩa ấy tìm đủ mọi cách trở về Việt Nam, và tại đây nó nhanh chóng được nhân bản (lậu) và cũng phát hành (lậu) ra cộng đồng!

    Và nếu để ý chúng ta cũng thấy rằng so với sách báo thì âm nhạc có vẻ được chính quyền “dễ dãi” hơn. Giả sử bạn có ôm đàn nghêu ngao ‘ngày xưa ai lá ngọc cành vàng” mà một “ông công an” văn hóa đi ngang, nghe được thì cũng… chả sao, và sau này thì hầu như chuyện “nghe và hát nhạc vàng’ tại gia đình là điều không bị cấm, dù bạn có rống lên “anh không chết đâu anh”, ‘anh Quốc ơi” hay “hát cho người nằm xuống” cũng chả có ma nào để ý, bởi có thể họ cũng chả biết mấy “thằng cha” trong các bài ca não nùng ai oán kia là ai!

    Ngày nay, khi mà không khí đã “dễ thở” hơn, chuyện lật lại vấn đề “in lại và công nhận” các sách, báo miền Nam chắc chắn gặp rất nhiều nhiêu khê và cả không tưởng trong một thể chế toàn trị đầy kiêu ngạo nhưng nhiều mặc cảm, thế nhưng các ca khúc viết trước thời điểm 30.4.75 thì gần như “ngoài cuộc” vì nó vẫn cứ sống từ đó đến giờ. Chỉ có hơn 50 bài của Phạm Duy được hát công khai trên TV, trên sân khấu nhưng tất cả các ca khúc của ông vẫn được hát công khai trong các cuộc vui bạn bè, trong các quán karaoke và cả đôi khi trong các phòng trà. Tình trạng này cũng tương tự như những ca khúc bị cấm của Trịnh Công Sơn bởi người ta vẫn cứ hát, trong khi ấy các “ca khúc cách mạng”, các bài hát ngợi ca lãnh tụ của các nhạc sỹ được ca tụng như thiên tài thì chả có ma nào ngó tới, ngoài các dịp lễ lạt.

    Câu chuyện có ông “nhạc sỹ lớn” phân bì với Phạm Duy (khi thấy ông này được công ty Phương Nam ưu ái) ồn ào một thời hay chuyện “live show” của Phạm Duy, của Chế Linh và cả Vinh Sử (người miền Nam không mặn mà lắm với ông này) cháy vé tại Hà Nội mới đây chính là chuyện “nhãn tiền” về một sức sống mạnh mẽ của văn nghệ miền Nam cho giới lãnh đạo văn nghệ hiện tại, và đó phải chăng là lý do rõ ràng nhất để họ quyết tâm phủ nhận văn học miền Nam?

    Nguyễn Đình Bổn

     Nguồn Facebook Nguyễn Đình Bổn

    ------------------------------------------

    Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 18 tháng 1 năm 2017

    (xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

    • Robot đá banh (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
    • Tin thể thao (Thể Thao)
    • Quê ngoại (Truyện Ngắn) - Trà Đóa
    • Obama bài học nhân bản (Sổ tay phóng viên) - Đinh Yên Thảo
    • Thế giới organics! (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
    • Tình chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
    • Hoa Kỳ - Trung Quốc và tình hình Biển Đông (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
    • Tháng giêng năm 2017 (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
    • Những điều ghi nhớ khi lái xe (Giao Tiếp) - Minh Hải
    • Vài ý kiến nhỏ về việc thông qua Đạo luật Magnitsky (Tạp Ghi) - Huỳnh Thục Vy
    • Ngày cuối năm (Thơ) - Mai Hữu Phước
    • Đêm, nghe quạ kêu (Bên tách cà phê) - Tim Nguyễn
    • Phòng Cấp Cứu (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
    • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
    • Thời cấm rượu (Tùy Bút) - Sean Bảo
    • Người trẻ, Người không còn trẻ, người già và người "sồn sồn" (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
    • Thơ Đoàn Minh Châu (Thơ) - Thận Nhiên
    • "Học tiếng Việt qua bài hát" (Chát Đi!) - Thanh Thư
    • Đơn sơ như cá chưng tương hột (Tạp Ghi) - Tạ Phong Tần
    • Tôi lo ngại phải rời khỏi Hoa Kỳ! (Di Trú) - Lê Minh Hải
    • Sơn Đông mãi võ (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
    • Làm sạch chảo chống dính (Bạn Có Biết)
    • Vài chuyện vui về Tổng Thống Mỹ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
    • Những mẩu chuyện cảm động ngày cuối năm (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
    • Biến cố, tai họa và thảm kịch năm 2016? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
    • Mang quà biếu xén sếp lớn (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
    • Giải pháp cho stress (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
    • Trò chuyện với chính quyền (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
    • Tuổi thọ các bộ phận trên xe hơi (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
    • Đầm len mùa Đông! (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
    • Tháng Chạp của người không Tết (Phóng Sự) - Hỷ Long
    • Màn cửa tự cuốn (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
    • Để trở thành người hạnh phúc trong năm mới (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
    • Người Việt ở New York mưu sinh (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
    • 10 dữ kiện về rượu (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
    • iPhones lén gởi ghi nhận các cú điện thoại của khách hàng về Apple (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
    • Trang trí ngày Xuân (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
    • Manchester by the sea (Thế Giới Điện Ảnh) - Hải Sơn
    • Tình đầu (Truyện Ngắn) - Phạm Hải Anh
    • Thân cò bến lạ (Thơ) - Đức Phổ
    • Rộn ràng mùa thơm (Phóng Sự) - Uyển Ca
    • CES 2017 có gì mới? (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
    • Cuối năm mẹ đi đâu (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
    • Quà sinh nhật (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
    • Em tên: Trần thị Mồng Tơi! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
    • Gã ăn mày thi sĩ (Tạp Ghi) - Nguyễn Quang Lập
    • Bốn bài thơ của Dương Ánh Dương (Thơ)
    • Cọp giấy & rồng lộn (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
    • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
    • 2016 năm của những chàng trai ủy mị (Âm Nhạc) - Nhã Vy
    • Bàn tay bạn có sạch? (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
    • Về Little Saigon ăn Tết (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
    • Qua suối đến trường (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
    • Tướng cướp hào hoa (Chuyện Vụ Án ) - Nam Nhật
    • Tin thể thao (Thể Thao)
    • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
    • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
    • Đáp trả xã hội (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
    • Ăn mừng ... ly dị (Vui Lạ Khắp Nơi)
    • Thông báo (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
    Facebook Comments
    SHARE