Lờ đờ bận rộn?

Sloth là giống hữu nhũ, sinh sống trong vùng đầm lầy Trung Mỹ và Nam Mỹ. Con vật thủng thỉnh và… chẳng nhúc nhích, cũng chẳng làm gì cả đến độ rêu đóng trên da nên Dế Mèn gọi tên giống vật này là con “lờ đờ”. Trông hình ảnh, con thú rất xinh xắn dễ thương. Nhưng với các chuyên gia về môi sinh, lờ đờ là một biểu hiện của cả một hệ thống môi sinh sống động.

Lờ đờ, chủng moth sống trên da nó và loài rêu (algea) sống trong các lỗ chân lông của lờ đờ là một vũ trụ thu nhỏ với đầy đủ chu trình biến hóa theo thời tiết và sự cần thiết để sinh tồn.

JonathanPauli 01

Lờ đờ và conNGUỒN ANIMALSTOWN.COM

Cách sinh sống và sự liên kết mật thiết của ba chủng loại sinh vật kể trên đã là đề tài tìm hiểu của các chuyên viên sinh vật học và môi sinh từ 35 năm nay. Mới đây, bí mật ấy mới được hai chuyên gia, Jonathan N. Pauli và M. Zachariah Peery tại the University of Wisconsin “bật mí”.

Con lờ đờ rất đặc biệt, sống trên các cành cây. Mỗi tuần, chúng rời cành cây và leo xuống mặt đất để tiêu tiểu. Lờ đờ đào lỗ làm chỗ chứa phân rồi dùng cành lá để che giấu phân. Nếu may mắn, không bị bắt ăn thịt, con vật [lù đù] leo trở lại cành cây cũ. Khi xuống đất, vì chậm chạp, lờ đờ dễ dàng trở thành thức ăn của chồn cáo, hùm beo; và khi nằm trên cây, chúng có thể làm mồi cho diều hâu, ó.

Cách sinh sống đặc biệt ấy khiến con người tò mò hỏi nhau, nếu mỗi lần xuống đất là nguy hiểm như thế thì tại sao lờ đờ không… ở luôn trên cây? Trước đây, năm 1978, các chuyên viên ước đoán rằng lờ đờ xuống đất, thải phân để nuôi cây nó chọn làm “nhà”, và lớp rêu trên lông da có thể là một thứ “hóa trang” cho dễ lẫn vào cây cối chung quanh?

Gần đây, theo bài tường trình của hai chuyên gia kể trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B, thì các giả thuyết cũ kể trên không còn giá trị. Tiến Sĩ Jonathan N. Pauli chứng minh rằng, phân con lờ đờ chẳng giúp ích gì cho cây cỏ chung quanh mà thực ra, việc lờ đờ leo xuống đất lại là cơ hội bằng vàng cho giống moth pyralid đẻ trứng và gửi trứng dưới đất!

JonathanPauli 01

Lờ đờ và con chủng moth NGUỒN BLOG.EDUCATION.NATIONALGEOGRAPHIC.COM

Ấu trùng của moth là côn trùng ăn phân [lờ đờ] mà sống cho đến khi trưởng thành, và… leo lên cây tìm con lờ đờ khác để bám theo mà sống tiếp! Moth ẩn mình trong lông da của lờ đờ và sống cho đến khi gặp bạn tình, giao phối, sống, chết trong một môi trường vô cùng an toàn do lờ đờ cung cấp!

Lờ đờ hay “Sloth” thuộc họ Megalonychidae (chân hai ngón) và Bradypodidae (chân ba ngón), gồm 5 chủng, bà con thân thích với con ăn kiến (anteater), họ xa với loài hữu nhũ sống trên cây (arboreal). Các giống vật này di chuyển rất chậm chạp, do đó có tên là “sloth” hay lờ đờ (lười biếng). Giống lờ đờ sống trên mặt đất [ngày nay đã tuyệt chủng] có thể lớn bằng con voi!

Vì không nhúc nhích, di động nên lờ đờ trở thành “nhà”, nơi trú ẩn của một số sinh vật khác như moth, bọ, gián, nấm mốc và rêu…

Lờ đờ ăn cây lá, nhất là giống cây Cecropia. Một số lờ đờ hai ngón ăn cả côn trùng, thằn lằn, mối… Cây lá khó tiêu nên lờ đờ có một cái bao tử rất lớn, chứa các loại vi khuẩn đặc biệt giúp con vật tiêu hóa lá cây dễ dàng hơn. Tiến trình tiêu hóa của lờ đờ có thể kéo dài cả tháng!

Cây lá cung cấp rất ít năng lượng nên lờ đờ tiêu xài rất ít năng lượng để sống, dưới 50% số năng lượng cần thiết cho một giống vật hữu nhũ với kích thước tương đương. Ngay cả khi hoạt động, lờ đờ cũng giữ thân nhiệt ở mức rất thấp (ít dùng năng lượng).

JonathanPauli 01

Tiến Sĩ Jonathan N. PauliNGUỒN LABS.RUSSELL.WISC.EDU

Lờ đờ không thể sinh sống bên ngoài môi trường đầm lầy của vùng Trung Mỹ và Nam Mỹ, giống vật này nằm trong danh sách các sinh vật quý hiếm cần được bảo vệ.

Lông lờ đờ rất đặc biệt, khác với các loài thú khác, lông mọc xuôi theo chiều tứ chi; lờ đờ dùng hai chân để “treo” thân mình nên lông mọc ngược chiều, nên rất hiệu quả trong việc bao bọc lờ đờ trong vị thế treo ngược.

Lờ đờ đầu ngắn, bẹp, mắt to, mũi ngắn, chân dài và tai nhỏ. Trung bình, lờ đờ cao khoảng 50-60 phân, nặng cỡ 4 ký. Các móng chân nhọn dùng làm vũ khí; khi cùng đường lờ đờ giơ vuốt để dọa hoặc cào cấu kẻ thù. Tuy nhiên lờ đờ ít khi đối mặt với kẻ thù vì chúng hòa lẫn với cây cỏ chung quanh, hiếm khi bị lộ diện. Cũng những móng vuốt ấy giúp lờ đờ bám chặt vào cành cây ngay cả sau khi bị thợ săn bắn chết! Chúng dùng móng vuốt để bám chặt lấy cành cây mà không tốn chút năng lượng nào. Lờ đờ ăn, ngủ và ngay cả sinh nở trong lúc treo toòng teng trên cành cây!

Sở dĩ lờ đờ di chuyển chậm chạp, vô cùng chậm chạp là vì thân thể rất ít bắp thịt, khoảng 25% số bắp thịt so với loài vật khác cùng kích thước. Hai chân sau rất yếu và chính những cái vuốt kia khiến việc đi đứng của lờ đờ rất khó khăn. Do đó, lờ đờ ít di chuyển và ngủ khoảng 10 tiếng mỗi ngày! Lờ đờ chậm chạp là thế khi phải di chuyển trên mặt đất nhưng chúng lại bơi khá nhanh dưới nước.

Nhi đồng thường bám chặt lấy lông mẹ, và cũng sống toòng teng trên cành cây. Lờ đờ cái đẻ mỗi năm một lần khi có bạn tình. Lờ đờ gọi bầy bằng âm thanh khá đặc biệt, âm lượng dài nên tiếng gọi truyền đi trong rừng rậm khá xa.
Trở lại với sự liên hệ giữa lờ đờ, moth và rêu, moth hầu như hoàn toàn tùy thuộc vào lờ đờ để sống còn. Còn rêu thì sao? Rêu mọc trên lông lờ đờ, các sợi lông này có khe hở để dự trữ nước; lờ đờ ăn rêu để lấy thêm năng lượng.

Moth đẻ trứng dưới đất, ấu trùng sống trong bãi phân lờ đờ cho đến khi trưởng thành, moth bay lên cành cây để tìm chủ (host) hầu sống bám theo, moth gia tăng lượng nitrogen trên lông lờ đờ, giúp rêu sống mạnh mẽ hơn. Nói giản dị là lờ đờ-moth-rêu là ba sinh vật nương tựa vào nhau để sinh tồn.

JonathanPauli 01

Tiến Sĩ Pauli và đồng sự cho rằng hệ thống liên kết / nương tựa của ba sinh vật ấy giúp chúng tồn tại. Càng bị nhiều moth bám, lông / da lờ đờ càng có nhiều nitrogen, và do đó rêu đóng dày hơn. Rêu là thức ăn thêm của lờ đờ ngoài cây lá.

Ðó là sự liên quan mật thiết giữa lờ đờ 3 ngón và moth + rêu. Giống lờ đờ hai ngón tiêu tiểu từ cành cây (không mò xuống đất) nhưng cũng vẫn bị moth bám tuy ít hơn. Như thế, lờ đờ hai ngón không chịu thiệt hại chi mà vẫn phây phây có rêu ăn thêm dù không đóng góp chi cho sự cộng sinh – cộng hưởng kia? Thượng Ðế bất công chăng?

Ðọc bài tường trình của hai nhà sinh học, Dế Mèn tò mò lắm. Hóa công an bài như thế, lờ đờ ra đời để cộng sinh cộng hưởng với moth và rêu? Chúng sống thong thả chậm rãi vì thân thể không thích nghi được với một sinh hoạt mau mắn, vội vã theo đúng nhân sinh quan “có nhiêu xài nhiêu”, không thúc bách, vật vã tranh giành nên lờ đờ có khuôn mặt tươi tỉnh và bình an như hình ảnh, “tri nhàn, tiện nhàn, hà thời nhàn”?

TLL

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 18 tháng 1 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Robot đá banh (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Quê ngoại (Truyện Ngắn) - Trà Đóa
  • Obama bài học nhân bản (Sổ tay phóng viên) - Đinh Yên Thảo
  • Thế giới organics! (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Tình chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
  • Hoa Kỳ - Trung Quốc và tình hình Biển Đông (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Tháng giêng năm 2017 (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
  • Những điều ghi nhớ khi lái xe (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Vài ý kiến nhỏ về việc thông qua Đạo luật Magnitsky (Tạp Ghi) - Huỳnh Thục Vy
  • Ngày cuối năm (Thơ) - Mai Hữu Phước
  • Đêm, nghe quạ kêu (Bên tách cà phê) - Tim Nguyễn
  • Phòng Cấp Cứu (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
  • Thời cấm rượu (Tùy Bút) - Sean Bảo
  • Người trẻ, Người không còn trẻ, người già và người "sồn sồn" (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ Đoàn Minh Châu (Thơ) - Thận Nhiên
  • "Học tiếng Việt qua bài hát" (Chát Đi!) - Thanh Thư
  • Đơn sơ như cá chưng tương hột (Tạp Ghi) - Tạ Phong Tần
  • Tôi lo ngại phải rời khỏi Hoa Kỳ! (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Sơn Đông mãi võ (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Làm sạch chảo chống dính (Bạn Có Biết)
  • Vài chuyện vui về Tổng Thống Mỹ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Những mẩu chuyện cảm động ngày cuối năm (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Biến cố, tai họa và thảm kịch năm 2016? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Mang quà biếu xén sếp lớn (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Giải pháp cho stress (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Trò chuyện với chính quyền (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
  • Tuổi thọ các bộ phận trên xe hơi (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Đầm len mùa Đông! (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Tháng Chạp của người không Tết (Phóng Sự) - Hỷ Long
  • Màn cửa tự cuốn (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Để trở thành người hạnh phúc trong năm mới (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Người Việt ở New York mưu sinh (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • 10 dữ kiện về rượu (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • iPhones lén gởi ghi nhận các cú điện thoại của khách hàng về Apple (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Trang trí ngày Xuân (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Manchester by the sea (Thế Giới Điện Ảnh) - Hải Sơn
  • Tình đầu (Truyện Ngắn) - Phạm Hải Anh
  • Thân cò bến lạ (Thơ) - Đức Phổ
  • Rộn ràng mùa thơm (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • CES 2017 có gì mới? (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Cuối năm mẹ đi đâu (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • Quà sinh nhật (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Em tên: Trần thị Mồng Tơi! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Gã ăn mày thi sĩ (Tạp Ghi) - Nguyễn Quang Lập
  • Bốn bài thơ của Dương Ánh Dương (Thơ)
  • Cọp giấy & rồng lộn (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • 2016 năm của những chàng trai ủy mị (Âm Nhạc) - Nhã Vy
  • Bàn tay bạn có sạch? (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
  • Về Little Saigon ăn Tết (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Qua suối đến trường (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • Tướng cướp hào hoa (Chuyện Vụ Án ) - Nam Nhật
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Đáp trả xã hội (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Ăn mừng ... ly dị (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Thông báo (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE