Khởi Hành: Nơi gìn giữ Nền Văn Học Tự Do

Nhà báo Vũ Ánh sinh năm 1941 tại Hải Phòng. Trước 1975, ông là phóng viên chiến trường và cũng phụ trách chức vụ Chánh sở Đài Phát Thanh Sài Gòn. Vũ Ánh từng đi tù cải tạo nhiều năm (từ 1975-1988). Sang Mỹ năm 1992, định cư ở Orange County, CA. Ông tạ thế ngày 14 tháng 3 năm 2014 tại Little SaiGon California, hưởng thọ 73 tuổi. Sang Mỹ, ông cộng tác với nhiều báo qua các vai trò ký giả, bình luận gia, tổng thư ký và chủ bút: Nhật báo Người Việt, Viễn Đông; tuần báo Việt Mercury, Sống magazine… Tác phẩm Thung Lũng Tử Thần, bút ký tù cải tạo của Vũ Ánh do Người Việt xuất bản năm 2014 sau khi ông qua đời.

Sau đây là một bài viết của Vũ Ánh về tạp chí văn học Khởi Hành.

NGUYỄN & BẠN HỮU

Một bài viết của Vũ  Ánh

Khởi Hành: Nơi gìn giữ Nền Văn Học Tự Do

Tôi gọi nền văn học tại vùng đất từ vĩ tuyến 17 xuống tới mũi Cà Mau thời gian trước 30 tháng 4 năm 1975 là nền văn học Miền Nam. Còn Viên Linh, nhà văn – chủ nhiệm kiêm chủ bút tờ Khởi Hành – gọi đó là nền văn học Tự Do. Tôi không biết có phải do những ấn tượng mạnh về một nền văn học, nơi tôi lớn lên và tắm gội nó hay do những kỷ niệm đau đớn khi phải vĩnh viễn cắt lìa vùng đất đã cho tôi những điều kiện sống, làm việc, chiến đấu và hiểu thế nào là một nền văn học nhân bản mà cách tôi gọi đầy địa phương tính như vậy hay không. Tuy nhiên, phải nhận rằng Viên Linh đã chắp cánh một cách hợp lý khi vinh danh nền văn học đó là nền Văn Học Tự Do.

Trải nghiệm đời mình trong văn chương, văn học với giải thưởng toàn quốc từ mấy thập niên của thế kỷ trước vào lúc còn rất trẻ, Viên Linh vẫn được coi là người nhiệt tình bảo vệ nền văn học tự do ấy và cho đến nay ông tiếp tục làm công việc này với tờ Khởi Hành, một tạp chí văn nghệ đã bước vào năm thứ 15 ở hải ngoại. Mớ kiến thức lõm bõm của tôi về văn chương, văn học Việt Nam không đủ đưa ra một cách nhìn mới về tầm ảnh hưởng của nền văn học Miền Nam đối với tầng lớp thanh niên chúng tôi vào những năm chiến tranh bắt đầu lan rộng, thế nhưng tôi hiểu bằng trái tim của mình rằng nền văn học này đã ảnh hưởng đóng góp vào lý tưởng tự do của chúng tôi giữa thập niên 1960.

Khi vừa rời ghế nhà trường để mặc áo lính, đầu óc thanh niên Miền Nam vào thời ấy đầy ắp những hình ảnh lãng mạn của những tác phẩm cổ điển hay bán cổ điển viết về chiến tranh. Cho nên, câu hỏi lớn nhất của thế hệ chúng tôi khi phải cầm lấy khẩu súng là “Vì đâu, vì lý gì mà chúng tôi chiến đấu.” Vì Đệ Nhất Cộng Hòa? Vì Đệ Nhị Cộng Hòa? Vì ông Ngô Đình Diệm? Ông Nguyễn Văn Thiệu? Vì tiền đồn thế giới tự do? Hoàn toàn không. Trong sâu xa, cái ý thức thúc đẩy thanh niên Miền Nam chiến đấu chính là cái ý thức tự vệ, chiến đấu chỉ vì muốn bảo vệ tự do cho chính mình và gia đình.

Không điều gì nói lên trọn vẹn ý thức ấy ngoại trừ nền văn học và cũng không có điều gì có thể ngăn cản được các mũi tên tẩm thuốc độc của ý thức muốn tiêu diệt tự do của con người. Một trong những bằng chứng rõ ràng nhất, trong một thời gian dài cái gọi là văn học đỏ tuy đã làm mưa làm gió trong thế giới của khối cộng sản nhưng chúng vẫn không thể ngăn được những ngọn đuốc của nền văn học tự do. Những cảm nhận sâu xa về tự do của con người và nhân bản không thể đến từ những câu chuyện về đấu tố ruộng đất, hay từ những tác phẩm văn học hình thành những giới hạn suy nghĩ cho con người, đặt ra những cái khung chính trị nhất định, những món ăn tinh thần cho con người đã được chọn sẵn, được chế biến theo những công thức bất di bất dịch.

Người ta có thể phân tích, nhận thức theo nhiều cách nhìn khác nhau đối với vụ án ‘Nhân Văn và Giai Phẩm’, nhưng có một điểm chung là một nền văn học bị quyền lực chính trị lèo lái cách xa văn hóa dân tộc không có khả năng giết chết được ý thức tự do đến từ một nền văn học tự do. Từ Bách Khoa, Sáng Tạo cho đến những tờ văn học nghệ thuật Văn, Văn Học, Nghệ Thuật, Khởi Hành cùng những tác phẩm làm nền tảng cho nền văn chương văn học Miền Nam của Mai Thảo, Thần Thanh Hiệp, Doãn Quốc Sỹ, Thanh Nam, Viên Linh, Nguyễn Đình Toàn, Vũ Khắc Khoan, Thanh Tâm Tuyền, Sơn Nam, Hồ Hữu Tường, Nguyễn Sỹ Tế, Trần Hồng Châu, Nguyễn Mạnh Côn, Bình Nguyên Lộc, Thảo Trường, Nguyễn Xuân Hoàng … Thế hệ chúng tôi vào thời điểm của những năm giữa thập niên ‘60 đã ngụp lặn trong nền văn học tự do ấy. Đóng góp cho nền văn học tự do ở Miền Nam Việt Nam, các tạp chí văn học nghệ thuật như tờ Nghệ Thuật, Khởi Hành gởi một phần không nhỏ vào công trình ấy.

Tôi là nhà báo, không phải nhà văn, nên cách nhìn của tôi đối với tờ Khởi Hành là những trải nghiệm với nội dung tờ báo từ tháng 5 năm 1969 cho tới 1973, nghĩa là Khởi Hành ra đến số 156 thì đình bản. Tôi thích tờ báo vì cách trình bày đầy chất văn nghệ và mỹ thuật cũng như nhiều tác giả của tờ Khởi Hành đã can đảm chạm tới những vấn đề mà chúng tôi coi là phản cảm đối với giới thanh niên vào thuở đó: chống Cộng là phải gào thét chiến tranh, tránh nói tới hòa bình. Khi Khởi Hành tục bản tại California Hoa Kỳ vào tháng 11 năm 1996 trở thành nguyệt san Văn Hóa Văn Học Lịch Sử chú trọng trước hết đến những “giá trị khai phá và tạo dựng được của Miền Nam Việt Nam từ 1954 đến 1975, đánh giá lại và bảo tồn di sản của nền văn học ấy, khôi phục và bảo vệ danh dự, tác phẩm cho các nhà văn trong ngục tù, trong các trại tập trung, chiêu niệm những án mệnh thống khổ của những người cầm bút từng phản kháng cường lực ngoại xâm Cộng Sản, giữa những nông trường khổ sai hay trên đường lưu vong siêu tán, những người, những tác phẩm mà một nửa Đất Nước đã tạo thành, đã nuôi dưỡng, đã mang vóc dáng và tâm thức Việt Nam truyền thống” (Khởi Hành số 168 tháng 10-2010, tr. 39)

Theo nhà văn Viên Linh, Khởi Hành thực hiện trên mỗi số một chủ đề và “trong 13 năm đầu với 158 số báo, khoảng hơn 100 chủ đề đã được thực hiện từ văn chương tới nghệ thuật, từ sử cận đại tới các vấn đề nhân văn, thời thế, những bí mật chính trị và cuộc chiến Việt Nam.”

Mới đây số 168 của Khởi Hành mang chủ đề dịch thuật: Tâm Hồn và Đất Nước Người, Tác Giả. Và qua số báo này, độc giả có thể hiểu thêm tác giả chuyển ngữ từ nguyên bản sang Việt ngữ như Lê Huy Oanh, Nguyễn Xuân Hoàng, Huỳnh Hữu Ủy, Triệu Phong, Trần Kim Vũ, Đinh Thành Lam, Phạm Xuân Hy, Nguyễn Quan Hà, Ngô Tất Tố, Nguyễn Đăng (Mai Thảo). Dịch thuật cũng là một nghệ thuật. Nó không giống như một bức sao chép nguyên bản. Người dịch cũng cần có một cảm xúc giống như người nghệ sĩ nhập vai một cách xuất sắc nhân vật kịch của mình. Không có như thế, bản dịch sẽ chỉ là bức vẽ truyền thần khô khốc và lãnh cảm.

Ngoài ra, Khởi Hành cũng đã tạo dựng được Giải Văn Chương Khởi Hành, một giải thưởng mà nhà văn Viên Linh từng tâm sự và ví nó như một mơ ước đã thành sự thật trong đời ông. Giải thưởng đầu tiên được trao cho nhà văn Nguyễn Thụy Long năm 2005, và năm 2007 giải này được trao cho nhà thơ Hữu Loan ở Thanh Hóa. Giải thưởng 2009 được trao cho nhà văn Văn Quang vào trưa Thứ Bảy 30 tháng 10 năm 2010.

Viên Linh vào nghề rất sớm và cũng thành công rất sớm. Ông là nhà văn trẻ duy nhất với hai lần được giải thưởng Văn Học Nghệ Thuật Toàn Quốc (VNCH) vào năm 1972 và 1974 cùng một số lượng tác phẩm đáng kể xuất bản trước năm 1975 và nổi tiếng nhất vẫn là “Con Đường Ngựa Chạy” (kịch) và “Gió Thấp” (tân truyện, giải nhất). Tuy thế, ông vẫn là người mê làm báo, làm báo trong những điều kiện khó khăn. Viên Linh lao vào nghề này với một tài năng đầy thuyết phục và sống trong những khó khăn của nghề nghiệp với thái độ ung dung, bản lãnh. Nhưng điều đáng nói nhất là trong lúc phải chìm đắm trong cơn khó khăn và nợ cơm áo, Viên Linh vẫn cương quyết để cho tờ Khởi Hành là một chiến lũy gìn giữ cẩn trọng nền Văn Hóa Tự Do của một nửa đất nước cách đây ba muơi nhăm năm. Bởi ông tin rằng nền văn hóa này sẽ trở thành những di sản quý giá và đồng thời là những đốm lửa soi rọi cho một nền văn học phản kháng đang hình thành tại Việt Nam với những cố gắng trở về truyền thống dân tộc.

Có thể có nhiều người không đồng ý với tôi hoặc với nhà văn Viên Linh cùng với những bạn văn của ông. Tôi không hề giấu giếm cảm tình của một người viết báo đối với một nhà hoạt động không biết mệt mỏi để giữ gìn nền văn hóa tự do của Miền Nam Việt Nam như Viên Linh. Do đó mà suy nghĩ của tôi về tờ Khởi Hành có thể bị cho là thiên vị. Cho nên, cách tốt nhất là mọi người có thể đến tham dự cuộc họp mặt 15 năm Khởi Hành sẽ diễn ra vào lúc 1 giờ 30 trưa ngày Thứ Bảy 30 tháng 10 tại phòng sinh hoạt của nhật báo Ngườl Việt, nơi mọi người có thể chia sẻ quan điểm của mình với những đề tài, chẳng hạn như “Cùng nhìn lại 15 năm báo chí văn học hải ngoại”, “Hội tác giả và đề nghị Giải Sách Hay Hàng Năm”, “Xem xét diện mạo báo chí văn nghệ quốc doanh” và “Vai trò internet đối với phẩm chất báo giấy in tiếp hậu”.

Tôi tin rằng sự chia sẻ các quan điểm trái ngược nhau bao giờ cũng là điểm tựa cho những phán đoán gần với sự thật nhất.

VA

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 24 tháng 05 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Những lực sĩ giàu nhất (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Gãy cọ (Truyện Ngắn) - Hồ Đắc Vũ
  • - Ba ngành học góp phần thay đổi thế giới (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Bản năng nguy hiểm (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Chuyến công du đầu tiên (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Cha và con trai nhỏ Làm chung, chơi chung (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Tiếng ve khơi dậy… (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Tấm lòng lớn đối với thương binh (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • - Táo bón (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Người đẹp nhờ lụa (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Về insulin (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Ly dị vì em thương anh (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
  • - Tiếng ve mùa cũ (Tạp Ghi) - Sean Bảo
  • - Gỏi bưởi (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Chương trình EB-5 gia hạn đến ngày 30/9/2017 (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Quà vặt Sài Gòn ngày trước (Tạp Bút ) - Trang Nguyên
  • - Giữ cho xe hơi luôn sạch (Tạp Ghi) - Hoàng Hương
  • - Cochinita Pibil - Heo sữa thui (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Sau Kaby Lake đến Cannonlake, và ryzen (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Những điều không nên hỏi tiếp viên hàng không (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Ngày của mẹ (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Đánh má hồng cho từng khuôn mặt (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Những chàng trai của Hỏa tinh (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Người do thái (Để Gió Cuốn Đi) - Hải-Vân
  • - Tình Chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
  • - Nguyễn văn tuyên (Tạp Ghi) - Thanh Thư
  • - Giày dép Xuân/Hè 2017 (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Một vòng chợ đêm houston (Ký Sự ) - Trần Mộng Tú
  • - Đám tang xưa, đám tang nay (Tạp Ghi) - Hỷ Long
  • - Tình Yêu và Hoàng Tộc (Tảm Mạn) - Trần Mộng Tú
  • - Ngày ta bỏ núi (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Những cách tiết kiệm tiền (Tạp Ghi) - Quỳnh Như
  • - Phòng tắm nhỏ (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Kỹ thuật mới áp dụng trong giải phẩu ung thư (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - Đảo Bình Ba bây giờ (Phóng Sự) - Thanh Tú
  • - Bị cảnh sát chặn đường vì bố con không giống nhau (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Thì tương lai của kết hôn (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Hữu Loan người đi bộ ngược chiều (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Về duy thanh (Tùy Bút) - Trịnh Cung
  • - Nikon D3400 - một DSLR $397 (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Nửa trái dưa hấu (Trang Bạn Đọc) - Mai Trà
  • - Đám cưới xưa, đám cưới nay (Phóng Sự Việt Nam) - Uyển Ca
  • - Hồ Chí Minh & lời ai điếu (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Tin thể thao (Thể Thao) -
  • - Câu hỏi thi bằng viết (An Toàn Giao Thông)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Mắt nào đẹp? (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Phẫu thuật đôi (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Ngày này trong lịch sử (Thế Giới)
  • - Đồ rẻ (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE