Hoài sơn những điều chưa biết

hoai-son3
Thợ bào mì

Khoảng hai giờ khuya, khi màn đêm còn dầy đặc, khu nhà trọ Hòa Hiệp đã sáng đèn. Gần hai chục con người cả nam lẫn nữ lục đục thức dậy chuẩn bị cơm nước. Sau đó nai nịt áo nón bịt mặt, mang theo dao, kéo nhau đi đâu không rõ. Sinh nghi là đám cướp, kẻ viết bài gọi điện báo dân phòng xã. Ðầu dây, tiếng một công an xã ngái ngủ, càu nhàu ‘Ăn cướp gì mà ăn cướp, bọn nó đi làm hoài sơn. Có trình báo rồi’. Hai tiếng ‘hoài sơn’ nghe lạ tai. Không biết làm hoài sơn là làm gì? Kẻ viết bài lân la dò hỏi. Anh Sáu, thành viên lớn tuổi của nhóm ‘bịt mặt, mang dao’ nọ tỏ ra xởi lởi, bảo muốn anh cho đi theo coi chơi. Trên đường đi, anh Sáu kể vắn tắt, muốn làm hoài sơn, đầu tiên phải có củ mì tươi. Mì được mua từng xe tải, từ trong núi Mây Tào đưa về bãi đất trống nằm tách khỏi khu dân cư gần Cầu 5, xã Hòa Hiệp. Mỗi chị ‘bịt mặt’ sẽ nhận một cần xé mì tươi nặng 50 ký. Ðổ mì xuống đất, họ ngồi bẹp, đeo đèn pile lên trán, dùng dao chặt, dao bào mang theo bắt đầu bào vỏ mì. Ban đầu lạnh cóng, tay dao còn chậm. Sau càng làm càng nhanh. Tiếng dao xoèn xoẹt nhịp nhàng, đường dao loang loáng ngọt xớt. Bào xong một cần xé tính là một thẻ, trị  giá 8,000 đồng. Nhận một cần xé khác. Lại bào thoăn thoắt, lãnh thẻ thứ hai. Cứ thế, bào liên tục tới trưa thì nghỉ tay. Chủ dọn cơm. Ăn xong, dang nắng bào tiếp tới chiều muộn. Mỗi người, làm giỏi, sau một ngày có thể đạt từ 30 tới 40 thẻ, lãnh từ 240,000 tới 320,000 đồng. Thợ bào mì, đa số đều là phụ nữ, từ Ðồng Tháp, Long An, Tiền Giang lên, từ Ðồng Nai, Bình Dương qua. Không ai đi một mình, không ai là lính mới. Tất cả đều buôn có bạn, bán có phường. Bình thường không thấy họ lai vãng. Nhưng khi những vạt mì đã đến kỳ thu hoạch, chủ rẫy mì, chủ lò mì sẽ gọi điện thoại hẹn ngày, giao việc, ăn giá với người đại diện. Người này chịu trách nhiệm huy động thợ, cho xe đón tại nhà, ‘áp giải’ xuống rẫy mì làm, hết mùa mì, sẽ cho xe lên chở về.

hoai-son4
Một cần xé mì tươi 50 ký, bào hết lãnh một thẻ, tương đương 8 ngàn đồng

Quang cảnh bãi mì khá thoáng đãng yên vắng, Vài chị có con nhỏ, đi bào quá sớm, con còn ngủ, phải ‘na’ theo. Tới chỗ làm, để con nằm trên tấm nilon, trùm sơ cái áo lạnh, ngồi kế bên con xoạc cẳng bào mì. Có chị vừa bào vừa tính nhẩm: ‘Ngày 300 ngàn đồng, tháng 9 triệu. Hà tiện mỗi ngày ăn xài 100 ngàn đồng, một tháng hết 3 triệu. Tan mùa mì, cầm về được 6 triệu, vừa vặn tới Tết’. Có chị tâm sự, cả hai vợ chồng đều đi mì, thấy khá, về quê dắt thêm ba đứa cháu. Làm xong, nghỉ ăn Tết vài bữa, sẽ đi ‘đánh’ nơi khác. Hỏi anh Sáu làm ‘bầu gánh bào mì’ có khó không. Anh lắc đầu, ăn thua mình phân công hợp lý. Theo đó, thanh niên chịu trách nhiệm lái xe tải (loại 10- 20 tấn), nhổ mì, lên xuống mì, khiêng cần xé, đánh đống mì… Phụ nữ chặt mì, bào vỏ mì… Một cần xé mì bào xong, người bào ngồi một chỗ kêu réo. Ðám thanh niên chạy như con thoi,  khiêng mì chưa bào tới, đem mì bào rồi đổ chỗ khác. Xế chiều, khi đống mì bào rồi đã khá cao, thợ bào nghỉ hết, mới tới phiên anh Sáu. Cầm vài chục lon rỗng và gói bột lưu huỳnh đi tới đống mì, anh Sáu ngồi xuống, sớt bột lưu huỳnh vào các lon, châm lửa rồi nhanh nhẹn ‘chôn’ từng lon vào đống mì, canh sao cho khói lưu huỳnh tỏa đều, không quá dày, không quá thưa, bảo đảm khi trùm bạt kín, cả đống mì đều ‘hít thở’ khói lưu huỳnh ngang nhau. Trung bình 100 ký mì phải một ký bột lưu huỳnh. Ðứng xa nhìn thao tác đơn giản của anh Sáu, kẻ viết bài thấy, so với thợ bào, thợ khiêng, thợ đào, thợ róc, thì nhẹ nhàng hơn nhiều và cũng chóng vánh hơn, ai cũng làm được. Nào ngờ anh Sáu bảo hoàn toàn sai. Anh giải thích, khói lưu huỳnh rất độc, lỡ hít phải, nhẹ thì xây xẩm choáng váng, nặng thì ngất xỉu tại chỗ. Muốn đốt an toàn phải lựa chiều gió, tránh khói tạt vô mặt, lại phải canh sao cho khói vừa lên thì cũng vừa đốt xong một vòng mấy chục lon chung quanh đống khoai mì. Sau đó lẹ lẹ phủ bạt dầy, chặn kín, úm không cho khói xì ra ngoài. Làm nghề đốt lưu huỳnh khéo lắm chỉ vài năm là tàn tạ, ói ra máu. Ngay thanh niên sức vóc cũng phải đổi nghề khác nếu không muốn ‘ăn chuối cả nải’…. Sau một ngày đêm, tấm bạt được mở ra. Tất cả mì, do ăn khói lưu huỳnh, đều trở màu vàng khè. Ðể hả hết mùi hôi, thợ bào sẽ bào cho hết lớp vàng khè. Mì lại được chất đống. Các lon lưu huỳnh lại được đốt, bạt nhựa phủ kín mít. 24 tiếng đồng hồ sau, bạt được giở ra, màu mì lại vàng khè. Thợ lại gọt trắng, lại xông lưu huỳnh, lại ‘trùm chăn’…Tổng cộng sau ba lần gọt, ba lần xông khói lưu huỳnh, củ mì sẽ được trau chuốt lần cuối cùng, trở thành những khúc mì trắng muốt, khô ráo, chở lên đường Hải Thượng Lãn Ông, Chợ Lớn bỏ mối cho những điểm thu mua dược liệu. Tại đó, những khúc mì trắng này được xắt lát bằng dao cầu (kiểu dao chuyên dụng ở tiệm thuốc đông y). Những lát mì trắng tinh, mịn muốt không còn mang tên mì quê kệch mà được gọi bằng tên mới mỹ miều, là hoài sơn.

hoai-son1
Cho lưu huỳnh vào lon

Khổ nỗi, chế biến công phu, độc hại như thế, bán cũng không rẻ (khoảng 150 ngàn đồng một ký) nhưng hoài sơn vẫn không phải là hoài sơn thật. Lương y Ba Thuốc, ở Ðồng Nai, khẳng định hoài sơn thật phải làm từ củ mài, thay vì củ sắn. Củ mài tươi (loại mọc hoang là tốt nhất) khá nhớt, thường dùng nấu chè giải nhiệt. Muốn thành hoài sơn, củ mài tươi cũng ủ lưu huỳnh ba lần (cách thức giống 80% cách ủ sắn nói trên). Ðặt hai lát hoài sơn cạnh nhau, kẻ viết bài không thể phân biệt đâu là hoài sơn mài, đâu là hoài sơn sắn. Nhưng thầy thuốc thì biết, người bỏ sỉ, người lấy mối càng biết. Biết nhưng đồng thanh treo dê bán chó, lập lờ đánh lận con đen, vì giá thành của hoài sơn sắn rẻ hơn hoài sơn mài nhiều, muốn mua bao nhiêu cũng có, mua lúc nào cũng sẵn. Về công dụng chênh nhau của hoài sơn mài, hoài sơn sắn, không thấy ai ‘lăn tăn’. Chỉ biết ngoài chuyện có mặt cùng hạt sen, nhãn nhục, ý dĩ, táo đỏ, phổ tai… trong món sâm bổ lượng rất được ưa chuộng thì hoài sơn còn được sử dụng trong các thang thuốc bắc có tác dụng trợ tiêu hóa, tăng sức khỏe, giúp dễ ngủ, ổn định tim mạch, chống đau nhức, mỏi mệt…

hoai-son
đặt lon lưu huỳnh vào đống mì đã bào vỏ

Xem ra, bản thân củ sắn không chỉ đơn giản luộc, làm bánh, nấu chè, trộn dừa nạo ăn chơi hay ăn trừ cơm lúc đói khó, ghế cơm mùa giáp hạt, mà còn là nguyên liệu làm bột ngọt, thức ăn gia súc, phân bón… và bây giờ biến thành một vị thuốc bắc mang tên hoài sơn thì sẽ có “tác dụng trợ tiêu hóa, tăng sức khỏe, giúp dễ ngủ, ổn định tim mạch, chống đau nhức, mỏi mệt…” hay không thì có giời mới biết!

hoai-son2
Trùm kín bạt lên đống mì, tránh hơi lưu huỳnh xì ra ngoài, để 24 tiếng mới giở ra.

XH

SHARE

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY