Giải mã tâm lý sau những tờ vé số

Dư âm về cơn sốt lô độc đắc Powerball lớn nhất trong lịch sử vé số Hoa Kỳ và thế giới vẫn âm ỉ đó đây ở nhiều người, dù những chiếc vé số may mắn đã có những chủ nhân của chúng. Báo chí vẫn hay ví von vui rằng, xác suất trúng lô độc đắc còn khó hơn cơ hội trở thành tổng thống Mỹ hay rủi ro bị sét đánh đồng lúc khi đang chết đuối gấp nhiều lần, tại sao người ta vẫn tiếp tục đổ dồn vào những tờ vé số mỗi khi lô độc đắc lên cao hay trong cuộc chơi xổ số “kiến thiết quốc gia” hàng ngày, hàng tuần. Liệu có phải vì với một giá quá rẻ, chỉ một, hai đồng đã có thể mang lại cho người mua những hy vọng và cảm xúc hồi hộp, mong đợi vận may đến với mình?

giai ma tam ly1

Khách hàng xếp hàng tại Blue Bird Liquor Store để mua vé xổ số Powerball ở Hawthorne, California. Vào Thứ Bảy 9 tháng 1, 2016. photo AP

Tại sao người ta luôn bỏ tiền vào những tờ vé số dù đã biết hay đọc các số liệu thống kê bảo rằng, cơ hội trúng giải độc đắc để đổi đời là rất mong manh như trên. Nào là rủi ro bị rớt máy bay, bị sét đánh, bị ong chích, bị cá mập cắn… của mỗi người cao hơn gấp vạn lần cơ may trúng số, nhưng nhiều người vẫn mang giấc mơ trở thành chàng Aladdin vớ được cây đèn thần chứa thần đèn, có khả năng biến hóa, thực hiện bất cứ ước muốn nào của mình. Cái tâm lý và hy vọng được trúng độc đắc quả mạnh mẽ và hấp dẫn hơn nhiều so với thực tế bị xe đụng, rớt máy bay, cũng như trên thực tế thì luôn có những người đã trúng những giải thưởng này. Nên việc mua vé số, nhất là khi những lô độc đắc trở nên rầm rộ như vừa qua, ắt cũng dễ hiểu hay là cái thú chẳng nguy hại gì. Cho bất cứ ai. Vì chắc chắn có người chỉ mua vui hay phấn khích theo một phong trào thời sự nóng bỏng của xã hội khi tin tức, truyền hình cùng những câu chuyện tán gẫu quanh mình chỉ tập trung quanh câu chuyện lô độc đắc kỷ lục.  Ngoại trừ những người đã biến nó trở thành một cơn ghiền cờ bạc với đồng tiền vất vả để kiếm được hay cần dành dụm cho việc học hành của con cái.

giai ma tam ly

Cơn sốt trên toàn nước Mỹ – nguồn iheartbillboards.com

Theo số liệu của Hiệp Hội Xổ Số Bắc Mỹ NASPL, người dân Mỹ đã mua khoảng 78 tỉ đô la trong năm 2012, số liệu thống kê mới nhất mà NASPL có được. Khoảng một nửa người trưởng thành đủ tuổi mua vé số đã từng mua vé số trong năm dù ở bất cứ mức thu nhập nào và khoảng 20-30% số này là những “con nghiện” của trò chơi vé số, chi tiền phần lớn cho tổng số tiền, khoảng 80 % số tiền mà những hãng vé số các tiểu bang đã thu được. Nhưng nguy hại hơn nữa, các nghiên cứu cho thấy phần lớn những “con nghiện” này là những người nghèo và phổ biến trong các cộng đồng thiểu số hay di dân. Kinh tế xuống dốc, công việc bấp bênh, tài chính thiếu hụt, người ta dễ dàng đến với vé số hay cờ bạc. Và càng nghèo thì càng dễ chơi vé số, chơi vé số nên càng nghèo. Cái vòng lẩn quẩn vì giấc mộng đổi đời ngày càng mạnh mẽ, một giấc mộng không đặt trên nền tảng cần cù, “tha lâu đầy tổ” mà giấc mộng đổi đời qua đêm dựa vào những con số trong trò chơi xổ số hay trong cờ bạc nói chung.

Nhưng liệu việc trúng số có dễ dàng hay không, khi những ví von về xác suất nêu trên mang đầy tính trừu tượng với những người chơi. Các nhà tâm lý học đã nghiên cứu các lý thuyết và  làm các thực nghiệm để  cho thấy, người ta dễ dàng bỏ ra và thua $1 không hối tiếc để mua tờ vé số trúng $100 với xác suất trúng dù chỉ 1%,  hơn là bỏ ra $100 để đặt cược sấp ngửa với tỉ lệ trúng là 50%. Kỹ nghệ xổ số hay cá cược cân nhắc trên hành vi và phản ứng tâm lý được gọi là Hiệu Ứng Hạt Đậu (peanuts effect) này, tức là người ta đánh giá thấp và dễ dàng chấp nhận phần thua số tiền được xem là nhỏ (như hạt đậu) hay không đáng kể trong cờ bạc với hy vọng được trúng lớn, để đưa vào xổ số mà xác suất trúng (lớn) có thể chỉ là một phần triệu, chục triệu hay hàng trăm triệu. Đó cũng có thể là một trong những lý do mà Powerball đã tăng lên $2 cho mỗi vé số hiện nay, thay vì khởi đầu chỉ ở $1, vì biết rằng nó cũng sẽ dễ dàng được chấp nhận. Cũng như khi bắt đầu Powerball vào năm 1992, xác suất trúng lô độc đắc của nó chỉ ở mức 1:50 triệu, nhưng đã tăng dần đến 1:292 triệu như hiện nay. Các nhà quản trị Powerball muốn đưa xác suất trúng giải này lên cao để cơ hội trúng thưởng trong mỗi lần xổ số càng khó, từ đó số tiền thưởng sẽ tích lũy và tăng dần sau mỗi kỳ xổ số, thu hút người chơi càng nhiều hơn khi thấy giải thưởng lên đến bạc tỉ như vừa qua. Từ kỳ xổ số Powerball không có người trúng vào tháng 11 đến tuần trước, người ta đã bỏ ra khoảng 2.6 tỉ đô la để mua vé số..

giai ma tam ly2

Niềm vui của người trúng số – nguồn today.com

Câu hỏi chắc chắn đã nằm trong đầu mỗi người mua vé số là, “luôn có những người trúng số, tại sao không phải là mình?”. Câu trả lời khá đơn giản là, tổng số người mua vé số quá cao, bao trùm gần hết các vé trúng thưởng nên sẽ có một hay đôi ba người trúng. Trong giải Powerball 1.6 tỉ vừa qua, đã có đến tổng cộng 635 triệu vé số đã được bán ra. Với kỳ xổ số ngay trước đó mà không có người trúng, thì đã có 440 triệu vé được bán ra nhưng vẫn không có một vé nào trúng giải độc đắc. Hãy nghĩ đến con số 440 triệu vé bán ra mà vẫn không có người trúng, thì liệu 1 hay 10 vé của mỗi người, mỗi nhóm mua nào đó sẽ có cơ hội như thế nào, để hình dung rõ ràng hơn về các số liệu mà chúng ta nghe hay đọc được.

Trong khi lợi nhuận từ kỹ nghệ xổ số đã ít nhiều đóng góp vào các quỹ giáo dục, y tế tiểu bang thì nó cũng từng bị những người chống đối chỉ trích là một thứ “thuế” vô hình đóng lên những người nghèo. Các số liệu cho thấy trung bình những gia đình có thu nhập dưới $12,500 đã chi ra khoảng 5% thu nhập cho việc mua vé số hàng năm. Họ mua vé số vì tâm lý như nói trên rằng, chỉ một vài đồng nhưng có thể trúng đến hàng chục cho đến hàng trăm triệu, nhưng không nghĩ đến việc vài đồng mỗi lần đó cộng lại thành những số tiền đáng kể và đầy ngạc nhiên cho suốt năm, năm hay mười năm họ đã đeo đuổi theo trò chơi vé số. Với người nghiện vé số thì cho dù mức thu nhập khá khiêm cung nhưng đã không ít người vẫn bỏ từ vài chục đến hàng trăm đô la mỗi tuần để mua vé số hay các vé cạo. Đó là một số tiền đáng kể trong ngân sách gia đình. Để hạn chế vay mượn nợ chơi vé số, luật lệ ngăn cấm việc bán vé số bằng thẻ tín dụng mà chỉ cho phép mua bằng tiền mặt. Nhiều tiểu bang cũng ra luật cấm người dưới 21 tuổi mua vé số.

giai ma tam ly3

Bạn có thể sẽ không giành chiến thắng trong jackpot Powerball, nhưng cũng không sao, vì số tiền bạn bỏ ra rất nhỏ. nguồn AP Photo / John LOCHER

Dù có những mặt lợi hại kể trên của việc xổ số, tuy nhiên ngành xổ số tại Hoa Kỳ là đầy minh bạch và được kiểm soát chặt chẽ. Nhìn chung, khoảng một nửa số tiền thu được đã góp vào các quỹ y tế, giáo dục địa phương, gần nửa còn lại dùng cho giải thưởng và chỉ một tỉ lệ nhỏ dùng cho việc trả hoa hồng cho các đại lý và công việc điều hành, quản trị. Không như các tin tức từ Việt Nam cho thấy, kỹ nghệ vé số kiến thiết là một sự độc quyền làm giàu của các công ty và “đại gia” xổ số. Tỉnh thành nào cũng có các công ty xổ số kiến thiết nên hoạt động mua bán vé số trở thành một sinh hoạt phổ biến và nhộn nhịp trong đời sống hàng ngày của người dân, trở thành một dạng “trấn lột” tiền dân nghèo hay lấy tiền người nghèo chia cho… nhà giàu đúng nghĩa. Tỉ lệ giải thưởng thấp, các giải thưởng không tích lũy như vé số tại Mỹ khi không có người trúng nên các vé trúng giải không bán ra, cũng có thể được nhóm chức quyền này luồn ra ngoài để lãnh và chia nhau giải thưởng vì chẳng ai kiểm soát ngoài chính họ. Người nghèo thì bỏ ra một số tiền đáng kể mỗi ngày để mua một giấc mơ không thực. Rồi đội quân bán vé số dạo gồm người già, trẻ nhỏ, phụ nữ, người tàn tật đã bỏ công cả ngày để đánh đổi hai ba đồng công mỗi ngày, nếu quy đổi ra tiền đô, để phục vụ và làm giàu cho một nhóm nhỏ nắm quyền. Báo chí trong nước không ngớt đưa tin nhân viên và cán bộ các công ty xổ số có những mức lương cao đến bất ngờ và khó hiểu, không kể những thủ thuật ngoài sổ sách. Các chi phí “tiếp khách” lên đến bạc tỉ mỗi tháng và các đoàn cán bộ sắp nghỉ hưu hay chẳng liên quan đến việc xổ số thì được đi “học tập kinh nghiệm” ở nước ngoài về xổ số liên tục. Nhắc qua việc xổ số tại Việt Nam để thấy không phải kỹ nghệ xổ số ở đâu cũng là điều “ích nước lợi nhà”.

Trở lại với Powerball và trò chơi xổ số nói chung thì chúng ta liệu sẽ ngừng mua vì việc trúng giải quá khó? Tùy bạn. Nếu thỉnh thoảng cao hứng dăm đồng lẻ khi đổ xăng hay để mua vui theo phong trào nếu giải thưởng lên hàng trăm triệu, hàng tỉ bạc thì ắt cũng chẳng nguy hại gì.  Dù chẳng trúng, bạn cũng có thể tự an ủi rằng, chúng đã được đóng góp vào việc “kiến thiết quốc gia”. Nhưng nếu biến trò chơi xổ số trở thành một thứ cờ bạc hàng ngày, với số tiền đáng kể so với đồng lương ít ỏi và khó kiếm của mình thì hãy nghĩ lại. Và hãy đếm lại số tiền mình đã từng “đốt cháy” trong năm qua hay nhiều năm qua, để ngừng lại trước một cuộc chơi mà mình đã nắm chắc phần thua.

giai ma tam ly4

Một đại lý vé số ở Hà Nội – nguồn xosothudo.com.vn

ĐYT

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 30 tháng 11 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Các đời HLV đội banh Mỹ Quốc (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể thao)
  • Tàn mộng (Truyện ngắn) Cẩm Giang
  • Chính trị trên bàn tiệc mùa Lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • The Head and The Heart (Âm nhạc) Nhã Vy
  • Hy vọng cho ngày mai
  • Cám ơn! (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • Nhà độc tài bịp bợm (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • Khi trở lại nhà (Tạp ghi) Trần Mộng Tú
  • Whiskey, brandy, vodka, gin (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • Tưởng nhớ gã Beatles trầm lặng (Bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • Yến sào (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • Sử dụng bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • Thưở đó chúng mình (Tạp ghi) Sean Bảo
  • Đường hóa học (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • Thơ phạm cao hoàng (Thơ)
  • Tưởng niệm nhạc sĩ Anh Bằng Người cuối sân ga (Tạp ghi) Trịnh Thanh Thủy
  • Có nên mua bảo hiểm sức khỏe qua các đại lý ? (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • Cơm chiên Dương Châu kiểu Bạc Liêu (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • Lệ phí đơn của Sở Di Trú tăng trong Mùa Lễ (Di trú) Lê Minh Hải
  • Cơn sốt chim cút Sài Gòn (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • Mua hàng online mùa lễ (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • Quà tặng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • Tình bạn thời đi học (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • Sơn máy và sơn lăn - sơn dầu và sơn nước (Bạn có biết) Xe-Ba-Gác Handyman
  • Coi chừng ứng dụng giả (Fake APP) (Bạn có biết) Hạnh Việt
  • Đi hát karaoke ở Hà Nội (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • Spa tại gia (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • Phần chìm của tảng băng (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • An toàn thực phẩm trong tiệm ăn (phần 2) (Phỏng vấn) Hương Võ
  • Cuba của Fidel (Tạp ghi) Mạnh Kim
  • Minimalism Phong cách tối giản (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • Thế giới qua ống kính
  • Một vòng chợ hoa nước Mỹ (Phóng sự) Ngọc Linh
  • Cử tri viện Electoral College (Tạp ghi) Ianbui
  • An toàn nhà cửa khi du lịch mùa lễ (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • Mr. Thất bại (Chuyện không đâu) Hồng Nguyên Hoàng
  • Mỗi tuần 1 con số
  • Đi bộ 9,000km gây quỹ giúp đỡ trẻ lang thang (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • Bàn tiệc mùa Thu (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • Fantastic Beasts and Where to Find Them (Thế giới điện ảnh) Movie Phan
  • Olalacare (Chuyện Khó Tin Có Nhưng Thật)
  • Nên làm gì với vé máy bay sau chuyến bay? (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • Những người đàn bà tôi gặp trên cầu (Truyện ngắn) Nguyễn Quang Tấn
  • Tìm em bé H.mong (Tạp ghi) Uyển Ca
  • Diễn hành lễ Tạ Ơn (Vui lạ khắp nơi)
  • Ipad - người bạn đường của tôi (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • Thảo Trường: Bỡn cợt với cả những điều nghiêm chỉnh (Tài liệu văn học) Nguyễn & Bạn Hữu
  • Xe taxi tự động (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • “Ô hô! Fidel Castro!” (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • Đêm havana & ngày hà nội (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • Những thảo dược phụ trợ không nên dùng (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • Người tốt (Câu lạc bộ tiếu lâm) N/A
  • El Nino và Canh Cua Rau Đay (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • Vé số dạo (Tạp ghi) Nguyễn Sinh
  • Bánh xèo bánh chuối chiên (Tạp ghi) Hỷ Long
  • Ác mộng đêm Halloween (Chuyện vụ án) Nam Nhật
Facebook Comments