Độc đáo cột tượng Totem

Cột tượng Totem hay cột vật tổ là những tác phẩm điêu khắc tuyệt đẹp trên gỗ của các dân tộc thiểu số vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương.

Từ xưa, những cây cột này đã có mặt trong mọi sinh hoạt đời sống của các tộc người Haida, Nusalt, Kwakwakawakw, Tlingit, Tsimshian, Salish của Mỹ và Canada, vừa là một phần kiến trúc nhà ở, vừa là sử liệu ghi lại những bước thăng trầm của làng bản và làm kỷ vật gợi nhớ về cha ông, tổ tiên người dân nơi đây.

Xuất xứ cột Totem

h48

Theo tín ngưỡng bản địa thì mỗi dân tộc hoặc dòng họ trên đều được sinh ra hoặc gắn liền với một sinh vật cổ xưa. Người là con của chim, người là con của cá, người là con của thú… nên để tưởng nhớ cội nguồn, dân gian đã tạo nên các cột tượng khắc họa Totem, xem đó là khối sức mạnh, vật che chở, bảo an.

Có rất nhiều sinh vật hoặc là thân sinh hoặc là anh em, bằng hữu phù trợ các dân tộc được khắc họa hết sức sinh động trên gỗ. Tựu chung, có tới 30 loài vật gồm: gấu, quạ, ưng, sói, hổ, trâu, lợn, hươu, dê, hải ly, dơi, sấu, mập, ếch, muỗi, kiến, ong… Mỗi con vật đều được yêu quý vì có những phẩm chất tốt, thể hiện cho những khả năng, ước mơ cao đẹp của con người như: quạ, sấu, ếch cho sự thông minh, hiểu biết, địa vị tối cao; sói, hổ, gấu cho sức mạnh, lòng can đảm; hươu, dơi cho sự linh hoạt, sống lâu; kiến, ong cho sự siêng năng, đông đúc…Vì vậy, mỗi cột tượng còn có mục đích để ca ngợi các đức tính quý giá, những kinh nghiệm, các sự kiện quan trọng của làng bản. Ngoài ra, còn chứa những dấu hiệu nhận biết về danh tính, tập tính, vai trò của mỗi gia đình trong xã hội. Và người dân nhờ cây gỗ tồn tại lâu bền để truyền lại những tư tưởng hay câu chuyện ấy đời đời.

Đặc trưng các loại cột tượng

h49

Do tùy hứng sáng tạo, mỗi nơi mỗi khác, mỗi nhà mỗi khác và đặt ở các địa thế dị biệt nên có rất nhiều kiểu cột tượng. Song nói chung, có 6 loại chính, đó là cột chào, cột đế, cột trụ, cột đường, cột tưởng và cột mồ. Tất cả đều được đẽo gọt công phu từ những cây gỗ lớn và là loại gỗ đỏ, vàng đặc hữu của vùng. Sau khi tỉa cắt, nó thường có đường kính 1m, cao 20m và đều hướng ra biển, sông, hồ.

Về chi tiết, cột của người Kwakwaka’wakw các con vật thường có mắt nông song chân tay, thân hình được điêu khắc nổi trội. Cột của người Haida ngược lại có mắt to sâu, các chi tiết lồng ghép bay bổng. Cột của người Tsimshian và Nusalt thường nhấn mạnh đến vẻ nửa người nửa thú hoặc các sinh vật thần thoại trong khi cột của người Salish chủ yếu khắc họa con người. Giữa các loài cũng có một số điểm khác biệt như chim ưng và chim sấm có mỏ khoằm sắc còn chim quạ có mỏ thẳng dài. Chim sấm thường dang rộng cánh trong khi các con chim khác có thể chụm cánh lại. Gấu và hải ly đều có tai trên đỉnh đầu, song ở hải ly thì còn nhe răng, khoe hai răng cửa to. Cá mập, cá voi đều có vi lớn trên lưng… Vì thế, nếu tiếp xúc nhiều, có thể dễ dàng nhận ra trên cột có những con vật gì, đặc biệt trên đỉnh luôn là con vật quan trọng nhất – vật tổ của gia đình. Về màu sắc, cột của người Haida chỉ có ba màu đen, đỏ và xanh, có tính kháng và phát nên mức độ bảo an rất mạnh. Cột của các dân tộc còn lại sặc sỡ hơn, thường có sự pha trộn của bảy màu đem lại cảm giác thái hòa.

Khi một tác phẩm được hoàn thành, người dân sẽ làm lễ dựng cột, giống như lễ khánh thành – mừng nhà mới vậy. Đó sẽ là một ngày vui của cả cộng đồng với sự góp mặt của nhiều quan khách, có khi hàng nghìn người từ làng trên, xóm dưới và các dân tộc anh em trong vùng tới dự. Chủ nhà sẽ mở tiệc khoản đãi, làm lễ, nhảy múa, ăn uống linh đình. Trước khi khách về, đều tặng khách một phần quà và mời khách sang năm lại đến chung vui. Một khi cây cột được dựng lên, nó sẽ là một thần vật rất linh thiêng, có thể trấn tà, đuổi quỷ, phù hộ bản làng bình an, thịnh vượng. Ai mà qua đó đều phải kính cẩn, và nếu thiện tâm khi sờ vào cột tượng sẽ được cột thần ban phúc, ai có duyên với sinh vật nào cũng được sinh vật ấy phò tá suốt đời.

Vì điều kiện thời tiết, sự phá hoại và nạn chảy máu cổ vật, hiện chỉ còn khoảng 30 cây cột cổ hơn 100 năm tuổi ở Ketichikan, Alaska Mỹ và 60 cây ở Vancouver và Victoria, BC, Canada, trong đó có một số cây còn ở ngoài trời. Đó là các cột tượng trên đảo Queen Charlotte Canada đã ra đời từ năm 1840. Cây cột to nhất cũng nằm trên đảo Vancouver, có đường kính 1,8m. Cây cột được xem nhiều nhất là quần thể cột tượng nằm trong công viên Stanley, Vancouver, được thành phố quy tụ về đây từ năm 1939 từ khắp cả nước. Mỗi năm, chúng thu hút khoảng 10 triệu khách, đem về cho địa phương doanh thu lớn từ du lịch.

(Theo Làng Việt.vn)

 

Độc đáo cột tượng Tottem

Cột tượng Totem hay cột vật tổ là những tác phẩm điêu khắc tuyệt đẹp trên gỗ của các dân tộc thiểu số vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương.

Từ xưa, những cây cột này đã có mặt trong mọi sinh hoạt đời sống của các tộc người Haida, Nusalt, Kwakwakawakw, Tlingit, Tsimshian, Salish của Mỹ và Canada, vừa là một phần kiến trúc nhà ở, vừa là sử liệu ghi lại những bước thăng trầm của làng bản và làm kỷ vật gợi nhớ về cha ông, tổ tiên người dân nơi đây.

Xuất xứ cột Totem (Hình 48)

Theo tín ngưỡng bản địa thì mỗi dân tộc hoặc dòng họ trên đều được sinh ra hoặc gắn liền với một sinh vật cổ xưa. Người là con của chim, người là con của cá, người là con của thú… nên để tưởng nhớ cội nguồn, dân gian đã tạo nên các cột tượng khắc họa Totem, xem đó là khối sức mạnh, vật che chở, bảo an.

Có rất nhiều sinh vật hoặc là thân sinh hoặc là anh em, bằng hữu phù trợ các dân tộc được khắc họa hết sức sinh động trên gỗ. Tựu chung, có tới 30 loài vật gồm: gấu, quạ, ưng, sói, hổ, trâu, lợn, hươu, dê, hải ly, dơi, sấu, mập, ếch, muỗi, kiến, ong… Mỗi con vật đều được yêu quý vì có những phẩm chất tốt, thể hiện cho những khả năng, ước mơ cao đẹp của con người như: quạ, sấu, ếch cho sự thông minh, hiểu biết, địa vị tối cao; sói, hổ, gấu cho sức mạnh, lòng can đảm; hươu, dơi cho sự linh hoạt, sống lâu; kiến, ong cho sự siêng năng, đông đúc…Vì vậy, mỗi cột tượng còn có mục đích để ca ngợi các đức tính quý giá, những kinh nghiệm, các sự kiện quan trọng của làng bản. Ngoài ra, còn chứa những dấu hiệu nhận biết về danh tính, tập tính, vai trò của mỗi gia đình trong xã hội. Và người dân nhờ cây gỗ tồn tại lâu bền để truyền lại những tư tưởng hay câu chuyện ấy đời đời.

Đặc trưng các loại cột tượng  (Hình 49)

Do tùy hứng sáng tạo, mỗi nơi mỗi khác, mỗi nhà mỗi khác và đặt ở các địa thế dị biệt nên có rất nhiều kiểu cột tượng. Song nói chung, có 6 loại chính, đó là cột chào, cột đế, cột trụ, cột đường, cột tưởng và cột mồ. Tất cả đều được đẽo gọt công phu từ những cây gỗ lớn và là loại gỗ đỏ, vàng đặc hữu của vùng. Sau khi tỉa cắt, nó thường có đường kính 1m, cao 20m và đều hướng ra biển, sông, hồ.

Về chi tiết, cột của người Kwakwaka’wakw các con vật thường có mắt nông song chân tay, thân hình được điêu khắc nổi trội. Cột của người Haida ngược lại có mắt to sâu, các chi tiết lồng ghép bay bổng. Cột của người Tsimshian và Nusalt thường nhấn mạnh đến vẻ nửa người nửa thú hoặc các sinh vật thần thoại trong khi cột của người Salish chủ yếu khắc họa con người. Giữa các loài cũng có một số điểm khác biệt như chim ưng và chim sấm có mỏ khoằm sắc còn chim quạ có mỏ thẳng dài. Chim sấm thường dang rộng cánh trong khi các con chim khác có thể chụm cánh lại. Gấu và hải ly đều có tai trên đỉnh đầu, song ở hải ly thì còn nhe răng, khoe hai răng cửa to. Cá mập, cá voi đều có vi lớn trên lưng… Vì thế, nếu tiếp xúc nhiều, có thể dễ dàng nhận ra trên cột có những con vật gì, đặc biệt trên đỉnh luôn là con vật quan trọng nhất – vật tổ của gia đình. Về màu sắc, cột của người Haida chỉ có ba màu đen, đỏ và xanh, có tính kháng và phát nên mức độ bảo an rất mạnh. Cột của các dân tộc còn lại sặc sỡ hơn, thường có sự pha trộn của bảy màu đem lại cảm giác thái hòa.

Khi một tác phẩm được hoàn thành, người dân sẽ làm lễ dựng cột, giống như lễ khánh thành – mừng nhà mới vậy. Đó sẽ là một ngày vui của cả cộng đồng với sự góp mặt của nhiều quan khách, có khi hàng nghìn người từ làng trên, xóm dưới và các dân tộc anh em trong vùng tới dự. Chủ nhà sẽ mở tiệc khoản đãi, làm lễ, nhảy múa, ăn uống linh đình. Trước khi khách về, đều tặng khách một phần quà và mời khách sang năm lại đến chung vui. Một khi cây cột được dựng lên, nó sẽ là một thần vật rất linh thiêng, có thể trấn tà, đuổi quỷ, phù hộ bản làng bình an, thịnh vượng. Ai mà qua đó đều phải kính cẩn, và nếu thiện tâm khi sờ vào cột tượng sẽ được cột thần ban phúc, ai có duyên với sinh vật nào cũng được sinh vật ấy phò tá suốt đời.

Vì điều kiện thời tiết, sự phá hoại và nạn chảy máu cổ vật, hiện chỉ còn khoảng 30 cây cột cổ hơn 100 năm tuổi ở Ketichikan, Alaska Mỹ và 60 cây ở Vancouver và Victoria, BC, Canada, trong đó có một số cây còn ở ngoài trời. Đó là các cột tượng trên đảo Queen Charlotte Canada đã ra đời từ năm 1840. Cây cột to nhất cũng nằm trên đảo Vancouver, có đường kính 1,8m. Cây cột được xem nhiều nhất là quần thể cột tượng nằm trong công viên Stanley, Vancouver, được thành phố quy tụ về đây từ năm 1939 từ khắp cả nước. Mỗi năm, chúng thu hút khoảng 10 triệu khách, đem về cho địa phương doanh thu lớn từ du lịch.

(Theo Làng Việt.vn)

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 28 tháng 06 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Tiền lệ & tiền tệ (Thể Thao) - Bảy Bụi
  • - Man nương (Truyện Ngắn) - Phạm Thị Hoài
  • - Salt Lake City vọng tiếng chuông xưa (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Chuyện 2 con chó (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Sau cái chết của Otto Warmbier (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Người bố đơn thân nuôi con (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Những trang viết sau đây cũng là để tưởng niệm Đinh Cường, Lê Uyên Phương (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Lọc máu nhân tạo (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Những điều không nên hỏi tiếp viên hàng không (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Tổng thống “hot” nhất (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Cuba còn ngái ngủ (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ đỗ Trung Quân (Thơ) - Sao Khuê
  • - Mở mang bờ cõi (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Về miền Tây ăn gỏ bồn bồn (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Những thay đổi quan trọng trong đơn I-526 mới dành cho chiếu khán đầu tư EB-5 (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ lớn mới (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Làm sạch không khí trong nhà (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Haggis - dồi trường xứ scotland (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Blue Whale Challenge, trò chơi tử thần (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Chống nóng (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Nhan sắc và giấc ngủ (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Bà đã đi rồi (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Phân nửa Thủ khoa, Á khoa là học sinh Việt (Cộng Đồng Đây Đó) - Dạ Thảo
  • - Chiều Winnipeg (Tùy Bút) - Đào Nguyên Hải Đăng
  • - Văn cao (70 Năm Tình Ca Việt Nam) - Hoài Nam
  • - Màu hot của hè (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Lễ hội phấn màu (Ký Sự ) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Sân cỏ bị úa và vài chỗ cỏ bị chế (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • - Giạt vào bờ (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • - Cửu Long ký sự (Ký Sự) - Hỷ Long
  • - Giảm mỡ bụng tự nhiên (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Thập niên cũ (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Ván bài cuối cùng (Chuyện Vụ Án) - Nam Nhật
  • - Khuynh hướng sống tối giản trong các gia đình trẻ ở Nhật (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Giá kệ cho bồn rửa (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Đạo diễn Krzysztof Kieslowski (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • - Bài học Helmut Kohl (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Tủ sách Tuổi Hoa (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Tấm hình bị xé rách (Truyện Ngắn) - Nguyễn Hùng Vỹ
  • - Phao cứu cấp (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - 9 Lý do để quen một photographer (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Ưu đãi (Thơ) - Thy Lan Thảo
  • - Lễ cúng cô hồn tháng Năm Âm (Phóng Sự Việt Nam) - Uyển Ca
  • - Nó rớt rồi sao? (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Mức độ (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - An sinh xã hội (Đời Sống)
  • - Hút thuốc nơi "sở làm" (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Nghệ thuật rác (Vui Lạ Khắp Nơi)
Facebook Comments
SHARE