Đinh Cường Họa sĩ tiêu biểu cho trường phái hội họa lãng mạn Việt Nam

Tôi chơi với Ðinh Cường khi anh từ Sài Gòn ra học mỹ thuật tại trường Cao Ðẳng Mỹ Thuật Huế năm 1959, sau khi tôi đã làm bạn với Trịnh Công Sơn tại Huế năm 1958. Từ đó đến nay là hơn nửa thế kỷ. Bộ ba chúng tôi, trước khi Trịnh Công Sơn mất, đã 14 năm, được bạn bè gọi vui là “Les Trois Mousquetaires” vì chúng tôi rất gắn bó từ những năm 18-20 tuổi cho đến ngoài 60, tóc bạc, già yếu. Cũng vì thế, chúng tôi có vô số kỷ niệm trên hành trình giang hồ qua nhiều thành phố của miền Nam Việt Nam. Từ Huế đến Sài Gòn, từ Ðà Nẵng đến Nha Trang, từ Sài Gòn đến Bảo Lộc – Ðà Lạt – Ðơn Dương thời miền Nam chưa bị thâu tóm.

dinh cuong 01

Bây giờ, nghĩ lại cũng lạ, ba đứa thuộc ba vùng văn hóa rất khác nhau, một chàng người của kinh kỳ thơ mộng, một gã tỉnh lẻ sinh ra trong làng chài tỉnh Khánh Hoà, dân nẫu chính hiệu “con nai vàng”, và kẻ kia tuy gốc Huế nhưng sinh ra ở Thủ Dầu Một, học Pétrus Ký, một tay lịch lãm Sài Gòn chính cống, thế mà chúng tôi rất hợp, rất tri âm tri kỷ. Thân nhau trước khi chúng tôi nổi tiếng, một người chập chững làm nhạc, hai đứa còn lại mới học vẽ, cũng không nghĩ sẽ nổi tiếng. Hồi còn học mỹ thuật, Cường và tôi thuê chung cái nhà gạch cũ nằm giữa cánh đồng lúa trên đường Nguyễn Thị Giang, khúc giữa đường Hàng Me và Nguyễn Công Trứ (Chợ Cống), để ở. Cũng tại đây, nhiều bài thơ của tôi đã ra đời, trong đó có bài Cuối Cùng Cho Một Tình Yêu mà Trịnh Công Sơn đã phổ nhạc.

Ðến năm thứ hai tôi bị Thầy Hiệu trưởng Tôn Thất Ðào đuổi học vì vẽ moderne nên phải rời Huế, hết ở chung với Ðinh Cường từ đó. May thay, tôi được Kiến trúc sư Lê Văn Lắm, Giám đốc Nha Mỹ Thuật Học Vụ cho tiếp tục học năm thứ hai tại trường Quốc Gia Cao Ðẳng Mỹ Thuật Gia Ðịnh. Ðến năm thứ ba, Thầy Mai Lan Phương từ Pháp về, được cử ra Huế thay Thầy Tôn Thất Ðào làm hiệu trưởng, tôi lại trở ra Huế học tiếp và tốt nghiệp vào năm 1962. Lúc này, Ðinh Cường đã dời nhà xuống Bao Vinh. Tôi về ở chung với Mai Chửng, một sinh viên điêu khắc của trường Quốc Gia Cao Ðẳng Mỹ Thuật Gia Ðịnh, ra Huế học tiếp môn Ðiêu Khắc vì có Thầy Lê Ngọc Huệ, một điêu khắc gia hiện đại, sẽ mang lại cho những học trò trong nước những kiến thức và kỹ năng tiên tiến mà bộ môn điêu khắc trong nước lúc bấy giờ không thể có. Ngôi nhà mà hai chúng tôi ở trọ nằm bên bờ sông An Cựu, đó là nhà của bà dì ruột họa sĩ Nguyên Khai. Ở tại ngôi nhà này, tôi đã vẽ bức sơn dầu Mùa Thu Tuổi Nhỏ, một bức tranh sau đó được Hội Ðồng Giám Khảo của Triển lãm Ðệ Nhất Quốc Tế Sài Gòn 1962 trao Bằng Danh Dự và được họa sĩ Thái Tuấn khen ngợi đặc biệt trong một bài viết về cuộc triển lãm ấy trên tạp chí Bách Khoa.

dinh cuong 01

Trươc ngôi nhà trên đường Nguyễn Thị Giang – Huế -1959 (Trịnh Cung ngồi)

Và bộ ba Trịnh Công Sơn – Ðinh Cường – Trịnh Cung kể từ năm 1961 không còn thường xuyên gặp nhau ở Huế: Trịnh Công Sơn đi học Sư Phạm Quy Nhơn, Ðinh Cường có một cõi riêng ở Bao Vinh, tôi học rồi tốt nghiệp vào năm 1962 và vào thẳng Sài Gòn để lập nghiệp. Trịnh Công Sơn cũng ra trường cùng năm và được bổ đi dạy học trên B’lao.

Năm sau Ðinh Cường tốt nghiệp và gặp lại tôi ở Sài Gòn vì Ðinh Cường có nhà của ba mẹ tại Tân Ðịnh – Sài Gòn. Ba của Ðinh Cường là Bác Dõng, một họa sĩ chuyên vẽ các mẫu huy hiệu, các logo có nhiều chi tiết cực nhỏ. Ông có cái bàn nhỏ để sát tường với bộ cọ đặc biệt dành đi những nét tinh vi, một cái kính lúp để nhìn rõ hơn các chi tiết của mẫu vẽ. Ông là một người vui tính và để cho con cái được tự do theo đuổi sở thích của mình. Ðặc biệt, vợ ông, mẹ của Ðinh Cường, là một bà mẹ hiền hậu, hết mực thương con. Dù không giàu có nhưng bạn tôi, Ðinh Cường được bà không để cho thiếu tiền trong túi mỗi khi ra đường. Lúc còn đi học Mỹ Thuật Huế, Ðinh Cường đã có xe Vélo Solex, thời này, ở Sài Gòn đã sang lắm rồi huống chi là ở Huế.

Trong ba chàng ngự lâm pháo thủ chúng tôi, Trịnh Công Sơn và Trịnh Cung là nghèo rớt mồng tơi. Tôi không đủ tiền ăn cơm tháng, phải đi ăn cơm xã hội, cơm giá bèo do nhà nước tổ chức dành cho người nghèo. Hồi đó, quán cơm này nằm bên bờ sông Hương gần chân cầu Trường Tiền, phía phố Trần Hưng Ðạo.

dinh cuong 01

Đinh Cường, Tôn Nũ Kim Phượng (đã mất) và Trịnh Cung.

Qua những ngày lận đận của một họa sĩ trẻ, chân ướt chân ráo ở Sài Ðô, tôi tìm được một chân dạy vẽ tại trường Trung Học Kỹ Thuật Cao Thắng Sài Gòn, lương dư trả tiền thuê nhà và cơm tháng, còn gửi về cho mẹ nghèo ở Nha Trang mỗi tháng 2.000 đồng và tiêu xài cà phê, hàng quán thoải mái. Chính chỗ ở trọ tôi thuê trên lầu 2 của căn phố nằm bên hông chợ Trương Minh Giảng mà Ðinh Cường, Trịnh Cung thường hội ngộ mỗi khi Trịnh Công Sơn từ Bảo Lộc xuống Sài Gòn. Cả ba chúng tôi ngủ trên sàn nhà rộng mỗi bề 3 x 2 m. Nếu hôm nào trong túi quần rủng rỉnh tiền thì chiều xuống là ba đứa lên taxi phóng xuống đường Tự Do làm một chầu cà phê ở Brodard rồi kéo đi ăn tối cơm thố ở Chợ Cũ hoặc sang hơn là cơm Tây nằm ở góc đường Lê Lợi và Pasteur rồi ghé vào Liberty nghe Lệ Thu hát Sérénata và để Trịnh Công Sơn gặp “Thanh Thúy Tàu”. Còn hôm nào cạn láng thì đi đếm cột đèn dọc phố Lê Lợi rồi ngửa mặt lên trời đêm mà kêu lên: “Sao Trời lại để cho ba kẻ tài hoa này không có tiền đủ cho cuộc vui Saigon by night đang bắt đầu lên đèn!”

Không biết có phải trời xanh nghe được lời than ấy không mà sau khi chúng tôi về căn phòng hẹp bên hông chợ Trương Minh Giảng, đã đi nằm như cá mòi thì có tiếng gõ cửa. Tôi bật dậy, hé cửa hỏi:” Xin lỗi, ông tìm ai?” Trong bóng tối của hành lang, người đàn ông nói giọng Bắc: “Tôi muốn gặp họa sĩ Trịnh Cung để hỏi mua một bức tranh.”

dinh cuong 01

Ba người bạn sau 30 tháng 4 năm 1975

“Dạ tôi đây, mà hiện tôi chỉ có mỗi bức thiếu nữ.” Người khách không hẹn trước nói ngay: “Cho tôi mua ngay!” Tôi muốn bật cười vì quá đỗi lạ lùng, không nghĩ ra có phép lạ như thế nhưng phải nén lại và mời người khách vào lấy tranh. Khi ông ấy hỏi giá tranh, tôi nói: “Bây giờ ông muốn đưa tôi bao nhiêu tôi nhận bấy nhiêu.” Người mua tranh nói: “Tôi chỉ có 1.500 đồng.” Tôi vui sướng cầm tiền và đóng cửa lại. Không ai bảo ai, cả ba đứa đều không nín được nữa, cười như muốn hét rồi mặc quần áo xuống phố dù đêm Sài Gòn đã vào khuya. (Bức sơn dầu này có một câu chuyện, một số phận đặc biệt sau ngày 30-4-1975 mà tôi sẽ kể vào một dịp khác.)

Rồi năm sau, cuối năm 1962, tôi bỏ dạy vẽ, khăn gói lên Ðà Lạt theo đề nghị bảo trợ cho tôi một cuộc sống chỉ để vẽ, mọi thứ đều được anh bạn yêu tranh tôi, tên là Thọ, đài thọ. Anh Thọ có đồn điền ở Lâm Ðồng và có vài pharmacy ở Sài Gòn, dân du học ở Pháp về. Hồi đó dân chơi Sài Gòn đặt nick cho hai công tử, Lân Simca Ðỏ (Hoàng Kim Lân) và Thọ Florid Trắng, đó là chỉ hai chiếc xe mui trần nổi bật giữa Sài Gòn hoa lệ thời 60 của hai chàng. Anh Thọ lớn hơn tôi khoảng 5 tuổi, thuê cho tôi một căn hộ trong biệt thự nằm trên đường Hoa Hồng nay là đường Huỳnh Thúc Kháng, Ðà Lạt. Nơi mà Ðinh Cường thường đề cập khi anh viết về Ðà Lạt một thời. Việc cơm nước, anh Thọ giao cho bà chủ biệt thự này lo toan cho tôi mỗi ngày. Rong chơi và vẽ là nhiêm vụ mà tôi phải hoàn thành, anh Thọ muốn thế. Tôi thật quá may mắn! Và cũng nhờ chỗ ở này mà tôi đã đưa Trịnh Công Sơn và Ðinh Cường về ở chung mỗi khi hai bạn giang hồ lên Ðà Lạt và sau hai năm ở đó với bao kỷ niệm đẹp, tôi rời về Sài Gòn theo lệnh động viên vào quân trường Thủ Ðức. Từ đó Ðinh Cường tiếp tục thuê căn phòng ở số 10 đường Hoa Hồng này, cùng ở với Ðỗ Long Vân bỏ dạy Văn Khoa Huế, lên làm thư viện tại Viện Ðại Học Ðà Lạt từ năm 1963 đến 1965, ăn cơm tháng ở nhà phía sau của vợ chồng Hoàng Anh Tuấn. Trịnh Công Sơn hay từ Bảo Lộc về ở lại nơi này. Cũng là thời mà Trung úy Nguyễn Xuân Thiệp, Trưởng Ðài Phát Thanh Quân Ðội – Ðà Lạt, hay ghé mỗi đêm khi ở đài ra.

dinh cuong 01

Căn hộ này, đối với tôi là một bước ngoặt sự nghiệp nghệ thuật quan trọng bậc nhất trong đời. Nơi đã ra đời những Trên Vùng An Nghỉ, Thiên Ðàng của Ấu Thời, Khỏa Thân Hồng, Hoa Cúc Vàng Trên Ghế Mây. Tôi mang ơn anh Thọ nhiều lắm, không biết bây giờ anh đang ở đâu? Căn hộ này còn là một câu chuyện về người đàn bà đẹp, quyền quý, chủ căn hộ, người nấu và dọn cho tôi những bữa cơm theo kiểu Pháp và dạy tôi nghe nhạc cổ điển vào mỗi tối Thứ Bảy. Tôi sẽ kể về câu chuyện này vào một dịp khác nhưng cần nói ngay ở đây một chi tiết của câu chuyện: Ðinh Cường và Trịnh Công Sơn đã vào quân trường Thủ Ðức thăm tôi vào một sáng Chủ Nhật năm 1964 và báo cho tôi một tin dữ: “Bà Nghiên bị giết vào nửa đêm tại phòng khách của biệt thự, máu văng lên bức chân dung toa vẽ bà ấy.”

Từ khi tôi đi lính rồi đất nước lâm vào khói lửa khủng khiếp, chúng tôi không còn gần gũi như những ngày thanh bình. Ðinh Cường và Trịnh Công Sơn có điều kiện gắn bó và duy trì tình bạn vốn rất đẹp đẽ còn tôi lênh đênh theo đời lính nên không còn giữ được những gắn bó tuyệt vời như thủa 20-30 tuổi. Thậm chí, những năm sau ngày 30-4-1975, chính tôi đã làm đổ vỡ tình bạn hiếm có ấy như một người đã đập vỡ chiếc bình cổ tuyệt tác vốn là trời cho.

Nay, tuổi chỉ còn vài năm nữa là đến 80, Trịnh Công Sơn đã yên nghỉ nghìn thu, Ðinh Cường thì bỏ giận tôi, về Việt Nam cách đây 4 năm, nhờ Thân Trọng Minh nhắn rủ tôi đi ăn cơm, để tôi chọn chỗ. Tôi đã xách đến một chai rượu cognac loại quý để uống mừng sự tái hợp của hai chúng tôi. Lẽ dĩ nhiên là cuộc cụng ly tay ba này không dừng ở đây mà tôi còn mời Ðinh Cường dùng bữa tối với vợ con tôi, vợ chồng Dương Nghiễm Mậu, vợ chồng Nguyễn Quang vào tối hôm sau, trước khi Ðinh Cường về Mỹ.

Và, chắc các thân hữu đã biết, Ðinh Cường gần đây đã nhiều lần làm thơ đề tặng tôi và thường nhắc đến tôi trong các bài viết của anh. Ðáng yêu thay và đáng biết ơn thay Ðinh Cường, một người bạn lâu đời hết sức đôn hậu.

Cầu cho bạn mau bình phục, tôi hy vọng sẽ về DC thăm bạn vào mùa Giáng Sinh này.

dinh cuong 01

Gặp lại Đinh Cường ở Washington DC 1997

TC – OC, ngày 12 tháng 9-2015

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 07 tháng 12 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Từ giải trí đến chính trường (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • - Tập thể dục (Truyện ngắn) Hồ Đắc Vũ
  • - Quà cho con cái ngày lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • - Hạnh phúc một tang gia (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • - Donald Trump và đồng minh Đông Á (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • - Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • - Bob Dylan & Giải Nobel văn chương 2016 (Tản mạn bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • - Mụn lẹo (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • - Bị phạt vì lái xe quá tốc độ (Luật pháp) Wilson Hưng Vũ
  • - Tin vịt (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • - Tìm hiểu về Medicare phần A, B, C và D (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • - Norah John quay lại với dương cầm (Âm nhạc) Nhã Vy
  • - Một thử nghiệm nhạc Jazz vào văn hóa Việt (Phỏng vấn) Thanh Thư
  • - Cơm rang nước mắm (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • - Chiếu Khán có sẵn, ngày ưu tiên và chuyển diện sớm (Di trú) Lê Minh Hải
  • - Nhớ về trận cháy cầu ông lãnh (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • - Mua quà Giáng sinh (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • - Mua hàng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • - Ngôi nhà thờ đổ nát của Cha (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • - Bộ phận oxygen sensor (Chiếc xe của bạn) Trịnh Kiều Phong
  • - Xe hơi và xe máy điện (Bạn có biết) Mai Hoàng
  • - Các cháu ngoan học vẽ chân dung bác nhé! (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • - Giải rượu (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • - Tình yêu trong văn học Đông-Tây (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • - Những điều cần biết về định giá nhà đất (Tạp ghi) Hương Võ
  • - Trà xanh, trà đen (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • - Holidays & ăn diện (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • - Vật tổ của các bộ tộc châu Phi (Nhìn ra thế giới) Ngọc Linh
  • - Ông già và chủ nghĩa xã hội huyền ảo (Lề chéo) Phạm Thị Hoài
  • - Đặt mua vé máy bay qua Google (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • - Chú ý, trên taxi có sách! (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • - Giáng sinh (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • - Thủ đô giáng sinh của Texas (Phóng sự) Andy Nguyễn
  • - 3 điều cần biết về việc bảo vệ hệ thống nối mạng không dây (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • - Một thoáng với cái đẹp (Truyện ngắn) Nguyễn Hùng Vỹ Dịch
  • - Xông đất hậu hiện đại (Tạp ghi) Uyển Ca
  • - Lên đèn Noel (Vui lạ khắp nơi)
  • - Có nên dùng watermark? (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • - Nắng hàng cau (Tài liệu văn học) Khuất Đẩu
  • - Băng dán theo dõi sức khỏe (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • - Rượu và thơ! (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • - Đại hội kiều bào địa đạo Củ Chi & em Lê Văn Tám (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • - Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • - Bị bệnh trong mùa lễ (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • - Mùa Đông không nhà (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • - Thăm trân châu cảng (Tạp ghi) Việt Phương
  • - Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa (Tạp ghi) Hỷ Long
  • - Tình chàng ý thiếp (Đời sống) Ngân Bình
  • - An sinh xã hội (Đời sống) Angie Hồ Quang
  • - Thơ phùng khắc bắc (Thơ)
  • - Y rằng (Câu lạc bộ tiếu lâm)
  • - Tin thể thao (Thể thao)
  • - Đổi bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • - Hai lần (Chuyện khó tin nhưng có thật)
  • - Thế giới qua ống kính (Tin tức)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Tin tức)
Facebook Comments
SHARE