Đêm mưa bão, nghĩ tới loài cây dó

Trong truyện ngắn Thả Thơ in ở Vang Bóng Một Thời, Nguyễn Tuân làm sống lại bầu khí văn chương của thời trước bằng một đoạn ngắn mang nhiều hoài cảm: Có những đêm mưa to gió lớn làm nhòe những tiếng trống phủ cầm canh, cô Tú rời phòng mình, qua gian giữa gây một lư trầm cho cha. Ở gian giữa tư thất liền có tiếng ngâm thơ:

Cứ đốt lò hương cho tới sáng,
Thử xem mưa gió tới bao giờ

Ở đây, đêm qua, cũng mưa bão sấm chớp đầy trời. Nguyễn tôi nhìn ra cửa số sáng đèn, thấy ngọn hải đào vật vã, thả bay trong mưa những chùm bông đỏ ối. Sẵn có mấy miếng trầm nhỏ bạn cố tri từ Việt Nam mang qua cho, bèn lấy cái bát sành cho vào rồi đốt lên. Mùi hương trầm thoảng bay trong mưa gió sấm chớp lóe rền, khiến nhớ tới loài cây dó trong một bài viết đã lâu quên tên, nay xin ghi ra đây và điểm xuyết thêm để bạn ta đang ở cuối cơn hôn mê lịch sử cùng nhau ngâm ngợi.

Trên núi cao có một loài cây gọi là cây dó. Thoạt nhìn, nó chỉ là loại cây tầm thường như hàng vạn thảo mộc khác, nhưng có một điểm đặc biệt khiến cây dó trở thành quý, ấy là nó cho ta trầm. Ðể có được trầm, theo như sách vở cho biết, loài cây dó phải chịu những vết thương ở rễ và cả thân cành. Rồi qua hàng chục năm, có khi cả trăm năm, nhựa cây ứa ra quanh vết thương đó, lại phải nhờ giọt sương tia nắng, tức khí âm dương của trời đất, làm cho chất nhựa ngấm vào thớ gỗ trong ruột cây.

Gần đây, tra cứu trên Google cũng thấy ghi: “Aloeswood is the resinous wood from the Aquilaria tree, an evergreen tree native to northern India, Laos, Cambodia, Malaysia, Indonesia, and Vietnam…”

Trầm là thứ gỗ có chất nhựa từ cây Aquilaria, một loại cây xanh tốt quanh năm, gốc từ miền Bắc Ấn Ðộ, Lào, Cam Bốt, Mã Lai, Nam Dương và Việt Nam. Cây Aquilaria cao khoảng chừng 40 mét, có đường kính 60 cm. Nó nở hoa trắng như tuyết, tỏa ngát hương thơm. Loài cây này thường xuyên bị nấm (fungus) ăn bám vào khiến nó tiết ra chất nhựa thơm để băng bó vết thương…

Như đã thấy trên, có những cây dó trầm hương hàng trăm năm tuổi nhưng đường kính gốc chỉ độ mười lăm hai mươi inch. Sở dĩ vậy, vì loài cây này lớn chậm, phải hơn mười năm mới nở hoa một lần, để rồi kết trái, hạt rụng xuống, lưu giống đời sau. Cho nên không phải ở khu rừng ngọn núi nào cũng có trầm hương, nghĩa là có cây dó. Thứ cây quý và hiếm như thế không dễ gì bạ đâu mọc đó, như những thứ cỏ mọn hoa hèn, thảo mộc tầm thường.

Những nghệ sĩ lớn ở đời cũng vậy, có khác gì loài cây dó mọc trên non cao. Phải hàng trăm năm mới có được những Khuất Nguyên, Tư Mã Thiên, Ðỗ Phủ, Nguyễn Du, Beethoven, Lev Tostoi, Boris Pasternak v.v… Họ -những nghệ sĩ ấy- cũng đã phải cưu mang những vết thương, để rồi từ chính những đau khổ của đời mình trải qua trong cuộc nhân sinh mà sáng tạo nên những công trình lớn, những nghệ phẩm lớn. Không thể nào từ cái không mà tạo nên cái có hay từ ao tù mà dấy lên sóng cả. Không thể nào bỗng nhiên một sáng đẹp trời thức dậy thấy mình trở thành nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ hay họa sĩ tài danh rạng rỡ để mọi người phải ngưỡng mộ. Tất nhiên cũng có những văn nghệ sĩ sống cuộc đời bình thường mà cũng sáng tạo được những tác phẩm có tầm vóc đồ sộ, nhưng đó gần như là những ngoại lệ, như trường hợp của Rabindranath Tagore với Khúc Ca Dâng Hiến (Gitanjali – Song Offerings), Marcel Proust tác giả thiên trường giang tiểu thuyết Tìm Lại Thời Gian Ðã Mất hay William Faulkner với tác phẩm Âm Thanh Và Cuồng Nộ mở ra một chân trời lồng lộng, một bề sâu thăm thẳm của kiếp nhân sinh và tâm thức người. Nhưng nói chung, không có một cuộc đời lớn, một tâm hồn lớn thì khó có tác phẩm lớn. Hãy nghĩ đến loài cây dó nơi non cao rú rậm. Hay nghĩ đến con trai giữa muôn trùng sóng biển khơi xô giạt với một vết thương trong lòng để từ đó sinh ra hạt ngọc long lanh. Hay cây gỗ vàng tâm, muốn có những đường vân quý, phải vật vã trăm năm trong bão tố. Người nghệ sĩ đích thực cũng vậy, phải chịu những đau khổ lớn và tự rèn luyện không ngừng, thầm lặng và cô đơn miệt mài trên trang giấy, trước phiếm đàn, khung vải… để làm nên tác phẩm. Khuất Nguyên ôm nỗi đau của người cô trung viết những vần Ly Tao để rồi gieo mình xuống sông Mịch La rửa sạch oan khiên.  Tư Mã Thiên, trong nỗi thống khổ của người bị tội hình, đã dựng lên cả một pho Sử Ký vĩ đại. Có “trải qua một cuộc bể dâu”, Nguyễn Du mới viết được Ðoạn Trường Tân Thanh để lại cho đời. Beethoven, Lev Tolstoi hay Boris Pasternak hay Solzjenitsyn hay Brodsky… đều đã sống những chấn động bi thương của kiếp người và lịch sử.

Tuy nhiên, không phải hễ trải qua cuộc biển dâu là có được tác phẩm giá trị. Thiếu gì loài cây cũng qua cơn gió bão như loài cây dó mà chẳng sản sinh được chút trầm hương nào cả. Nếu không tìm cách thăng hoa nỗi đau khổ, miệt mài suy tưởng về cách thế ưu việt để diễn đạt, thì sẽ bị chính nỗi đau khổ tiêu diệt. Văn Cao kể từ sau Cộng Sản chiếm được chính quyền, đã tự dằn vặt và nhận chìm nỗi khổ trong ly rượu khi ông nghĩ tới thời trẻ đã mê theo chế độ, cầm súng tham gia ám sát người lương thiện. Kể từ sau Sông Lô, Làng Tôi, coi như Văn Cao đã chết. Chế Lan Viên suốt bao nhiêu năm tháng ăn bánh vẽ của Cộng Sản mà vẫn đóng kịch giả vờ rất hoan hỷ để rồi cuối đời viết Di Cảo chỉ là những mảnh vụn suy nghĩ  chứ chưa phải là tác phẩm. Trường hợp Văn Cao và Chế Lan Viên, thủ phạm giết chết mầm sáng tạo của nghệ sĩ không phải tự thân cuộc đời mà do ở chế độ và những tên đồ tể “đầy gân thiếu trái tim”. Trường hợp nhà danh họa Dương Bích Liên cũng đáng cho chúng ta suy nghĩ. “Nghiêm – Liên – Sáng – Phái” là những danh họa Việt Nam mà trong bốn số phận đó, Dương Bích Liên có lẽ là con người u uất lặng lẽ sống và chết buồn thảm nhất -tài liệu trên net gần đây ghi rằng cuối đời ông nhịn đói cho tới chết. Một danh họa được xưng tụng mà sinh thời chưa một lần triển lãm tác phẩm của mình, một danh họa vẽ cả đời mà cuối cùng muốn tự hủy hết tác phẩm của đời mình.

Nguyễn tôi đã  đi có  hơi xa. Xin trở lại những luận điểm chính của bài viết hôm nay. Vâng, ta thấy phần đông nghệ sĩ sáng tạo được tác phẩm giá trị tuyệt vời là từ chính những nỗi đọa đày của kiếp người. Như loài cây dó phải chịu những vết thương mới tạo ra trầm. Tài năng, nhân cách của nhà nghệ sĩ được tôi luyện trong ánh lửa ngời inferno và những cơn giông lớn vật vã trăm bề. Và từ đó, thấy được rằng những cống hiến của nhà nghệ sĩ chính là tim óc, tinh huyết của họ. Ðể chúng ta có một thái độ trân trọng hơn trong thưởng ngoạn vậy.

TN

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 14 tháng 09 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Những môn thể thao lâu đời nhất (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Chạnh lòng (Truyện Ngắn) - Ng. T. Thanh Dương
  • - Hội hồng thập tự tổ chức nhân đạo của thế giới (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Suy nghĩ về "cường quốc thơ" (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Bắc hàn có bom khinh khí (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Bạn bè thăm nhau (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Kiểu nhà (Phong Thủy) - Bảo Sơn
  • - Mưa ngâu tháng bảy, Sài Gòn & những hồn ma cũ (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Glucosamine (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - “Của đồng, công nén”? (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Peru ký sự (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ vũ hoàng thư (Thơ) - Sao Khuê
  • - Con sông Cha Missisipi (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Nhớ canh rau muống (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Hành pháp Trump muốn trì hoãn cấp thẻ xanh cho một số đương đơn (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ hóc môn (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Làm sạch ruột gối (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Agwa de Bolivia (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Cân, đo, đong, đếm với shapescale 3D (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Đính hôn ngay lần đầu gặp mặt có ảnh hưởng đến hồ sơ bảo lãnh vợ chồng không? (Hỏi Đáp Visa) - Huy Tôn
  • - Kiểu gì cũng tạch (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • - Dạy trẻ kỹ năng sống (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Khám phá Úc Châu qua tác phẩm văn học (Văn) - Đào Duy Hòa
  • - Ước mơ cuối cùng của bé Bopsy (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Sách “câu chuyện hội hoạ” (Tùy Bút) - Trịnh Cung
  • - Kết hợp bốt và váy (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Nghề nuôi cua lột (Sắc Màu Cuộc Sống) - Ngọc Linh
  • - Thẩm Oánh và khoảng thời gian 1945-1946 (70 Năm Tình Ca Việt Nam) - Hoài Nam
  • - Pre-view Vietnam War (Thơ) - Trần Mộng Tú
  • - Lòng thành (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Đường sữa dạng viên (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - Thanh niên Nhật từ bỏ lối sống cũ (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Giấc ngủ (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Quyên góp cho nạn nhân bão Harvey (Tạp Ghi) - Bảy Bụi
  • - Thanh niên Nhật từ bỏ lối sống cũ (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Trồng hoa cúc (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - "What happened to Monday?" (Thế Giới Điện Ảnh) - Thanh Thư
  • - ‘Con tằm là phải nhả tơ’ (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Nguyễn Đình Toàn viết về Thảo Trường (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn Đình Toàn
  • - Một khoảng trời lãng quên (Truyện Ngắn) - Đơn Phương Thạch Thảo
  • - Irma (Phóng Sự) - Ian Bùi
  • - Để chọn trường phái của bạn (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Nhạc sĩ ngọc chánh (Phóng Sự) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Khoảng cách (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - 15 cách tiết kiệm xăng (Bạn Có Biết)
  • - Tình trạng chia rẽ của cộng đồng người Việt tại Mỹ (Chuyện Đời Thường)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Đại học Mỹ (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Tìm bạn (mần) tình (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Bận rộn (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
SHARE

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY