Cửu Long ký sự (kỳ 3)

Nói về đời sống tại đồng bằng Sông Cửu Long, người ta thường nhắc về những cánh đồng bạt ngàn lúa, cò bay thẳng cánh và tôm cá đầy sông. Buổi sáng, chỉ cần mang rổ ra mương sau nhà xúc vài xúc là đã có một mẻ tép đủ ăn cho cả ngày, gạo có sẵn, cá tôm có sẵn, rau thì mọc hoang cũng đầy mặt đất, chỉ cất công hái thì xem như có mọi thứ. Nhưng đó là câu chuyện cách đây chừng mười năm trở đi, chứ mười năm trở lại bây giờ, đồng bằng sông Cửu Long ngày càng trở nên khô hạn, trơ trọi, tôm tép cũng chẳng còn để mà bắt.

nhung-con-song-can-kiet4
Khu xóm nhỏ ở ấp Nước Sôi

Kỳ 3

Những con sông cạn kiệt

Huyện Năm Căn, thuộc tỉnh Cà Mau, nơi giáp với mũi đất cuối cùng của Việt Nam với địa danh Ðất Mũi (tên được đặt sau 75). Ðây cũng là nơi có cắm mốc tọa độ và các ông lãnh đạo Cộng sản mỗi lần đến thăm thì trồng một gốc cây lưu niệm chung quanh cột mốc. Có vẻ như giữa mấy chục gốc cây lưu niệm, chỉ có cây của ông Nguyễn Tấn Dũng là sum suê nhất, sau đó là cây của ông Nguyễn Phú Trọng nhìn cũng khá xanh, những cây còn lại thì thấp lè tè và chẳng biết là chết giờ nào. Theo một người dân ở gần đó cho biết thì thực ra, chỉ có hai cây của ông Dũng và ông Trọng là sống cho tới bây giờ, những cây khác vừa trồng vài tháng đã ngủm củ tỏi, người ta phải trồng cây khác thế vào, trồng đi trồng lại không biết bao nhiêu lần vì đất nhiễm mặn quá nặng.

nhung-con-song-can-kiet3
Tôm cá ngày càng ‘keo kiệt’ – theo cách nói của người miệt Cà Mau

Nói tới đất nhiễm mặn thì lại nhớ tới chuyện đi đánh cá, chuyện uống rượu với mấy ông bán nông bán ngư trong huyện Năm Căn. Phải thú thực là chỉ có người miền Nam, đặc biệt là từ Sài Gòn thẳng xuống Miền Tây mới có phong cách khoáng đạt, hiếu khách và chơi hết mình. Họ đã mời bạn ăn hay uống rượu là mời thực lòng và mời ân cần, nếu bạn từ chối thì họ thấy rất buồn. Và đương nhiên họ chỉ mời khi thấy bạn hợp rơ với họ.

Tôi và ông xe ôm ghé vào một khu xóm nhỏ trong ấp Nước Sôi, thuộc xã Viên An. Nói là xóm nghe cho nó xôm tụ chứ thực ra có 5 nhà nằm lèo tèo cách nhau chừng 300 mét, 400 mét. Nhà lợp lá dừa nước tuềnh toàng, nổi nhất trong căn nhà có lẽ là bộ phản bằng gỗ tạp đặt ngay trước hiên nhà. Ðương nhiên phải là nhà lớn nhất trong xóm mới có được bộ phản này. Và trên phản có bốn người đàn ông đang ngồi uống rượu, có một chai rượu đế, một cái ly, một dĩa tôm tít luộc và một dĩa ghẹ luộc.

nhung-con-song-can-kiet2
Mốc tọa độ quốc gia ở “Đất Mũi”

“Em trai, mời em ngồi uống với anh em một ly nha!” – Người lớn tuổi nhất mời tôi uống rượu.

“Dạ con cảm ơn chú. Vì con đang đi làm nên không tiện uống rượu chú ơi!”.

“Thôi uống nửa ly cho vui cũng được, vì em trai đang đi làm nên anh không ép, à, anh cũng trẻ thôi, mới có 55 tuổi thôi, gọi là anh em cho nó gần gũi. Thôi kệ em uống nửa ly cũng được và ăn một con tôm tít, một con ghẹ cho tụi anh vui! Ở đây mời thiệt tình lắm em à, không có mời đãi bôi đâu, em đừng ngại, chơi vô tư với tụi anh cho vui!”.

“Dạ, vậy cho em đi quay mấy cảnh, đi chụp hình lòng vòng chút rồi trở lại uống”.

“Ừ, dzậy đi, mà ở đây có gì để chụp với quay đâu, toàn cảnh nghèo không à, chú em thấy đó, chung quanh đây đều trống hoác. Ở đây còn khổ lắm, làm suốt mấy chục năm nay vẫn cứ nghèo. Nghề cất vó với lại xổ vuông thì có gì đâu. Trước đây còn ngon cơm, giờ đói lắm!”.

“Xổ vuông là làm sao hả anh?”.

“Ở đây có những vuông tôm sú tự nhiên, thường thì người ta khai thác đất tự nhiên, múc rừng đước thành từng rãnh, từng lối và sau đó đắp bờ ngăn, khi thủy triều lên thì nước tràn vào, tôm cá cũng vào theo, đến khi thủy triều xuống thì nước chảy ra, lúc đó mình dùng lọp, lưới, đặt ở cửa xả, sau một đêm thì ra giở lọp. Trước đây, chừng mười năm trở về trước, mỗi đêm kiếm cả chục triệu đồng ấy chứ. Giờ thì hẻo lắm, có khi làm cả đêm bán được sáu chục, bảy chục ngàn đồng. Mà chỗ mình còn nhiều tôm cá vì mình sát biển, chủ yếu là hải sản gần bờ vào vuông để sinh sản. Chứ mấy tỉnh xa biển một chút thì chẳng có gì sống đâu. Sông Cửu Long bây giờ keo kiệt lắm, không còn cá tôm gì nữa. Trước đây còn cá linh mùa nước nổi, bây giờ đâu còn nước nổi nữa, cá linh cũng không về, các loài cá khan thì khan hiếm lắm. Mà biển bây giờ cũng không còn cá đâu. Em biết đó, trước đây con tôm tít này với lại con ghẹ là người ta phơi khô, xay thành cám heo. Còn bây giờ nó là thứ đặc sản”.

nhung-con-song-can-kiet5
Nhậu sau buổi xổ vuông tôm

“Do con người bây giờ tạp ăn hơn ngày xưa hay do gì khác vậy anh?”.

“Ðúng rồi, con người bây giờ tạp ăn hơn xưa nhiều chứ, nhưng đó chỉ là một phần thôi, phần còn lại là những thứ xưa kia ai cũng ăn được như cua, cá thu, cá ngừ hay tôm hùm, tôm sú… thì bây giờ các ổng mua giá cao quá, dân nghèo chẳng ai dại mà ăn, chỉ có dân quan chức mới có tiền để ăn thôi. Còn mình thì ăn những thứ này đây. Nhưng dù sao thì có cũng còn hơn không. Anh sợ là chừng vài năm nữa, con cháu mình chẳng có gì để ăn đâu. Bây giờ sông thì cạn khô, hạn, mặn, còn biển thì nhiễm độc. Mà em biết rồi đó, đồng bằng sông Cửu Long mà không làm được lúa, mất hết tôm cá thì chỉ có là chết đói!”.

“Ở xóm này còn đứa nhỏ nào đang đi học không anh?”.

“Mấy đứa mười tuổi, mười lăm tuổi thì nhiều lắm chứ, dân ở đây bể kế hoạch liên tục à. Thì quanh năm suốt tháng chẳng có gì làm ngoài mấy vuông tôm, mấy con vịt, cái ao cá, tiền đâu mà đi học. Mà ở đây đi học xa lắm, cấp tiểu học thì còn đi gần chứ lên đến phổ thông trung học thì phải lên huyện, đi bằng vỏ lãi hoặc xuồng, phải dậy lúc 4h sáng để đi xuồng mà tới trường. Mùa mưa thì đi rất nguy hiểm. Nhìn chung thì tụi nó bỏ học sớm, đứa nào khá lắm thì học tới lớp 12, chứ còn lại thì chỉ học chừng lớp 9 là bỏ học đi làm thuê rồi. Còn đứa học lớp 12 thì kiếm được việc làm tốt hơn, thoát thân dễ hơn, ví dụ như lên Bình Dương xin vào các nhà máy, xí nghiệp để làm công nhân chẳng hạn. Còn lại thì quanh quẩn đây thôi, đâu có việc gì ngoài đánh cá, làm lưới, làm lọp. Cứ như vậy rồi lấy vợ, sinh con, lòng vòng đời giàu thì dễ chứ nghèo quá vợ nó bỏ đi theo thằng khác giàu hơn. Ở đây nó vậy hết á, khổ lắm!”.

nhung-con-song-can-kiet

“Theo anh thì do đâu mà tôm cá bây giờ ít ỏi vậy? Tỉ lệ cá tôm bây giờ còn chừng bao nhiêu phần trăm so với mười năm trước?”.

“Cá tôm bây giờ thì chắc còn chừng 10% so với mười năm trước. Vì cá tôm bây giờ đắt đỏ, mà đánh bắt cật lực vẫn chưa bằng 10% so với trước đây. Ngày xưa đi một đêm là về đầy be, giờ đi một tuần mà về cứ lưng lửng chẳng tới đâu. Còn ngày xưa, bọn anh đi lặn cá, lặn tôm trong rừng đước, sú, vẹt dễ như chơi, chỉ cần lặn xuống, nước phù sa đục ngầu vậy chứ quờ tay là cách gì cũng trúng cá tím hoặc tôm hùm, tôm sú. Bây giờ nước trong veo vì bên Campuchia và Trung Quốc nó làm thủy điện, ngăn đập, mình không có phù sa nữa, nước trong hơn xưa nhiều, lặn có khi thấy đáy nhưng cá tôm thì cạn kiệt. Bọn anh làm cá từ thời ông cố, ông tổ đến giờ nên kinh nghiệm lắm. Có nhiều con cá nó bơi ngược dòng lên thượng nguồn  tìm chỗ đẻ trứng, khi cá con đủ lớn thì nó lại thả xuôi dòng, dắt đàn con về lại hạ lưu. Ðàn cá đi ba, bốn tháng thì tới hạ lưu, đã lớn rồi. Còn giờ mấy ổng chặn hết, ngăn hết lại rồi, cá nào mà bơi ngược dòng được, nó lẩn quẩn rồi bị đánh, hao dần cho đến lúc tuyệt chủng. Ví dụ như cá bớt, cá bông lau, cá tra dầu, cá vồ cờ, cá hô. Ðây là những loại cá mà thời ông nội anh thì mỗi năm ít nhất cũng gặp vài con, giá thời đó cũng chẳng đắt đỏ chi, mình ăn bình thường. Giờ thì nó là loại quý hiếm, bắt được một con có thể giàu to. Nhưng làm gì còn mà bắt, cực kỳ hiếm luôn, hết rồi!”.

Câu chuyện tạm ngưng bởi ông Út (người trò chuyện với tôi nãy giờ) bảo tôi uống nửa ly rượu và phải ăn cho được một con tôm tít, một con ghẹ. Tôi uống hết ly rượu nhưng xin phép không ăn, vì thực ra, trên dĩa mồi nhậu của bốn người đàn ông có đúng hai con ghẹ và chừng mươi con tôm tít. Mà công việc cũng không cho phép tôi thoải mái ngồi ăn uống trên đường đi. Thật lòng mà nói, chưa có ly rượu nào ngon và cay như ly rượu tôi ngồi uống với những người đàn ông hào sảng, chân chất và nhân hậu này!

nhung-con-song-can-kiet1
Những hình ảnh thường được bắt gặp trên đường đi ở miệt này

HL

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 21 tháng 09 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Những phụ nữ dữ dội (Thể Thao) - Bảy Bụi
  • - Đường bay định mệnh (Truyện Ngắn) - Phạm Tương Như
  • - Chuẩn bị cho con di học xa (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Bão Việt bão Mỹ & bão lòng (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Xung đột và khủng hoảng Miến Điện (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • - Ghé thăm nhà bạn (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Lối vào và cửa chính (Phong Thủy) - Bảo Sơn
  • - Không quên ngày 9.11 năm ấy (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Trầm cảm (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Thủ tướng thích… ôm! (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Peru ký sự (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ phan tấn hải (Thơ) - Sao Khuê
  • - Chuyện cây bút chì (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Bánh mì phá lấu (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Tổng Thống Trump chỉ gia hạn chương trình DACA trong 6 tháng (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ Thái Bình (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Giữ đồ trong tủ lạnh (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Hákarl (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Giới thiệu thảo trình Windows Story Remix (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Có nên khai man trong hồ sơ xin visa? (Hỏi Đáp Visa) - Huy Tôn
  • - Bắc Hàn thử hỏa tiễn (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • - Trị nếp nhăn vùng mắt (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Hồi tưởng lúc con còn thơ (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Viet Love cứu trợ nạn nhân bão lụt Texas (Phóng Sự) - Thanh Thư
  • - Salvation army (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • - Nhưng nếp nghĩ đã sáo mòn (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Amazon đường bộ trên đất Mỹ (Phóng Sự) - Phóng Viên Trẻ
  • - Cũ & mới (Cõi Riêng ) - Đặng Mỹ Hạnh
  • - Nhạc sĩ Ngọc Chánh và thế giới đèn màu (Phỏng Vấn) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Lòng thành (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Dụng cụ giúp phát hiện ung thư (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - 6 tuổi bán nước chanh giúp bạn tiền ăn trưa (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Tiết kiệm chi phí y tế (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Là mới phòng tắm (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Hạt thóc cuối cùng cho chim sẻ (Thơ) - Nguyên Dũng
  • - Khói bay vô mắt (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Ba bài thơ mới tìm được của Mai Thảo (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Sheryl crow (Something Anything) - Ian Bùi
  • - 3 điều không nên làm với máy ảnh của bạn (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Quán vô ngôn (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • - Làm thế nào để khử Kim Jong Un? (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • - Tiếng vỹ cầm & giai cấp trung lưu (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Tình trạng chia rẽ của cộng đồng người Việt tại Mỹ (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • - Thông báo du lịch (Bạn Có Biết)
  • - Những điều lưu ý lúc trở về nhà sau khi ngập lụt (Bạn Có Biết)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Đại dương bí ẩn (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Hạnh phúc Harvey và Irma (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Tính trước (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
SHARE

NO COMMENTS