Cung Oán Ngâm Khúc – Giáo Sư Nguyễn Ngọc Bích

“Cung Oán Ngâm Khúc” –  một khúc thi ca viết bằng thể thơ Song Thất Lục Bát, được mệnh danh là một áng văn chương tuyệt tác viết bằng Chữ Nôm của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều [1714-1798], nhưng cũng là áng văn chương khó hiểu nhất. Đọc bằng Tiếng Việt đã khó, bởi vì không gian sáng tạo của tác phẩm là cung cấm –  chốn tiêu phòng lạnh lẽo, lại lấy bối cảnh thời gian là mùa thu và đêm tối, và chỉ nghe lời người cung phi than thở: “Trải vách quế gió vàng hiu hắt. Mảnh vũ y lạnh ngắt như đồng. Oán chi những khách tiêu phòng. Mà xui phận bạc nằm trong má đào.” [*] Viết bằng cảm nhận từ trí tưởng là cách hành văn độc đáo của Nguyễn Gia Thiều, một cách viết cô đọng chỉ tập trung diễn tả những điều “thọ-tưởng-hành-thức” của xúc giác, thị giác, thính giác. Bằng câu chữ được chọn lọc công phu, Nguyễn Gia Thiều đã gây ấn tượng mạnh mẽ đối với độc giả – những người yêu Cổ Văn – có thể cảm thụ làn điệu song thất lục bát uyên nguyên, và phép đối ngẫu tài tình của tác giả. Cho dẫu không thể ngay lập tức hiểu những điển cố khi đọc “áng đào kiểm đâm bông não chúng. Khóe thu ba gợi sóng khuynh thành,” nhưng người đọc vẫn nhận ra nhịp điệu đối xứng của hai câu song thất nói trên. “Cung Oán Ngâm Khúc” bằng chữ Nôm đã khó. Hiểu và dịch tác phẩm này sang ngoại ngữ lại càng khó hơn. Thế nhưng Giáo Sư Nguyễn Ngọc Bích đã vượt qua rào cản ngôn ngữ, thực hiện bản dịch “Complaints of An Odalisque,” để tiếng lòng của người cung phi bạc mệnh vượt thời gian và không gian của Văn Chương Cổ, đi vào giòng văn chương mênh mông ở xứ người.

Cung Oan Ngam Khuc

“Complaints of An Odalisque” là bản dịch trình bày rất đẹp, được in trên giấy láng, bìa cứng, dày 189 trang. Tác phẩm này do Cành Nam và Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông phát hành năm 2005. Người trình bày và vẽ các họa phẩm trong sách là Họa Sĩ Mai Lân.

Khi đọc những câu chuyển ngữ “A chilly autumn breeze sifts through these cinamon-bark walls. Chilling my feathered coat that now feels like icy copper. O Heaven, why this relentless grudge towards us harem dwellers? Why bestow upon us a thin destiny under these rosy miens? Lucky I had thought my love to be, then why this calamity? Must a lucky love always end up bitter like this? Why did the whole thing turn out to be such a disaster? The more I think about it, the more I pity myself.” [1] Thật khó hình dung ra nhạc điệu u buồn của trải vách quế gió vàng hiu hắt. Mảnh vũ y lạnh ngắt như đồng. Hay: Oán chi những khách tiêu phòng. Mà xui phận bạc nằm trong má đào… Nhưng ý nghĩa của từng từ vựng Anh Văn, có thể giúp độc giả hiểu được thân phận của một người cung phi  thuở xưa, khi không còn được nhà vua sủng ái.

Nguyễn Gia Thiều sinh ra và lớn lên trong cảnh giàu sang của cung vua phủ chúa, vào thế kỷ thứ mười tám. Ông ngoại là Chúa Trịnh Cương, mẹ là Quận Chúa Quỳnh Liên, cha là một võ tướng. Nhưng thời đại của ông đầy biến động, loạn lạc, đói kém khắp nơi. Nguyễn Gia Thiều bất bình khi nhìn thấy cảnh vua chúa và tham quan ăn chơi trụy lạc, tranh chấp, tìm cách loại trừ nhau, trong khi dân nghèo đói cơm rách áo. Ông đã mượn lời người cung phi bị bỏ rơi, để nói lên tâm sự bế tắc của bản thân, và cũng là sự bế tắc, chán nản của lớp nhà nho thời đại ông.

Giáo Sư Nguyễn Ngọc Bích [1937-2016] là học giả có nhiều đóng góp đáng kể trong lãnh vực giáo dục, văn hóa, xã hội của người Việt ở hải ngoại. Ông cũng là Giám Đốc đầu tiên của Ban Việt Ngữ Đài Á Châu Tự Do – RFA, khi chương trình  phát làn sóng đầu tiên về Việt Nam. Ông vừa qua đời đột ngột vào ngày 3 tháng 3 năm 2016, hưởng thọ 79 tuổi. Ông mất trên chuyến bay từ Washington D.C., Hoa Kỳ đến Thủ đô Manila, Philippines, để chuẩn bị tham dự Hội Thảo Về Biển Đông Và Dân Chủ.

Đọc lại “Cung Oán Ngâm Khúc”  và “Complaints of An Odalisque,” để cùng chiêu Hương Linh của Tác Giả và Dịch Giả, với niềm tiếc thương và cảm kích, vì cả hai người đã để lại những di sản văn học quý giá cho nền Văn Chương Việt Nam. Xin dùng lời của “Cung Oán Ngâm Khúc” – “Tuồng ảo hóa đã bày ra đấy. Kiếp phù sinh trông thấy mà đau. Trăm năm còn có gì đâu. Chẳng qua một nấm cỏ khâu xanh rì .”

HNP – 12:48pm Thứ Bảy ngày 12 tháng 03 năm 2016

[*] Trích trong “Cung Oán Ngâm Khúc” của Nguyễn Gia Thiều
[1] Bản dịch “Complaints of An Odalisque,” của Giáo Sư Nguyễn Ngọc Bích

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 15 tháng 2 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Lực sĩ tắm hơi (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Chọn vợ hiền (Truyện Ngắn) - Ng. T. Thanh Dương
  • Pháp quyền trong xã hội dân chủ (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Phóng thích hay thích phóng (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hoa Kỳ & trục Đông Á (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Văn hóa ứng xử ở Nhật (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • Những mẩu chuyện tình yêu cho mùa Valentine (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Vệ sinh về giấc ngủ (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Chuyện 3 bà (Bên Lề Chính Trường) - Si Nguyên
  • Chuyện mấy cái vỏ chai (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ Võ Quốc Linh (Thơ) - Thận Nhiên
  • Những người rừng huyền thoại (Tùy Bút) - Sean Bảo
  • Cá ngừ kho khóm (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Luật mới năm 2017 và những tội có thể bị trục xuất (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Xi-nê Sài Gòn (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Giữ gìn đá Marble (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Cúc vàng (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Cánh cửa gỗ bị phai màu (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • Khám sức khỏe tổng quát thường niên gồm có những gì ? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Ta đi phó hội (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Làm đẹp da với mật ong (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Valentine (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
  • Về việc “Xin giúp đỡ Phu nhân cố Chuẩn tướng Lê Văn Hưng” (Mục Đặc Biệt) - Trẻ
  • Tuổi 40+ (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Huntsvill "thủ đô" của án tử hình (Phóng Sự) - Ngọc Linh
  • Bốn truyện cực ngắn của Marco Denevi (Truyện Ngắn) - Phan Quỳnh Trâm
  • Nói “I love you” Không dễ! (Góc Hoàng Hoa) - Hoàng Hoa Anh Thư
  • Ung thư thực quản và dạ dày (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Cần biết cho mùa thuế 2017 (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Triển lãm kỹ thuật phim hoạt họa (Phóng Sự) - Andy Nguyen
  • Google Home và Amazon Echo (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Vườn treo (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Moonlight (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • GIỚI thiệu TÙY BÚT VÕ PHIẾN: Trưa nào cũng bay (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Năm Dậu, chuyện Gà (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • Chiếc ghế (Truyện Ngắn) - Hoshi Shinichi
  • Chó cứu chủ (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Chụp tĩnh vật ở nhà (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Jeju có gì lạ (Phóng Sự) - Linh Uyên
  • Tháng giêng thơm trong tóc (Thơ) - Trần Mộng Tú
  • Háo danh! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Ba o hà tĩnh (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • IQ của một số Tổng Thống Mỹ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Yêu anh (Thơ) - Thủy Ngọc
  • Tình chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
  • Đại nhạc hội “cám ơn anh người thương binh vnch” kỳ xi (Chuyện Đời Thường) - Huy Phuong
  • Con tin (Chuyện Vụ Án )
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
  • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Sàn nhà ba chiều (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Mỗi năm một lần (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Lời thật (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE