Cổ vật di tích và quân khủng bố

Gần đây, trên trang đầu của mọi tờ báo, màn hình là hình ảnh của Palmyra, một thành phố cổ của Syria, vừa rơi vào tay phiến quân ISIS. Trong khi ông bộ trưởng mới keng của bộ Quốc Phòng Huê Kỳ bĩu môi nặng nhẹ quân đội đồng minh, chê lính Iraq nhát như cáy và ông tướng của đội quân bỏ chạy kia sừng sộ phân trần thì ISIS đem 300 cư dân có máu mặt của thành phố bị chiếm ra xử tử. Họ bị xử tử vì những tội trạng không đâu, chống lại (?) lính của Allah, phản quốc (?)… kể cả một phụ nữ, giám đốc bệnh viện địa phương!

Những nhà phân tích quân sự đang mày mò xem xét các chi tiết về đường tiến quân của ISIS, thắng bại ra sao chưa rõ ràng nhưng mấy tay cố vấn chính trị thì ồn ào lắm lắm. Họ bình phẩm về chính sách đối ngoại của ông Obama, làm ăn tính toán hay ho thế nào mà hết thành phố này đến thành phố kia rơi rụng như sung… Tất nhiên là tòa Bạch Ốc lên tiếng vớt vát, “tactical setback”, chỉ mới thua vài trận sơ sơ thôi mà, chiến tranh còn dài, hãy đợi đấy! Rồi cả những cựu chiến binh trở về từ chiến trường đẫm máu kia, cũng lên tiếng kêu la bảo rằng chính sách vũ trang hóa cho quân đội non yếu nọ là một chính sách như hạch, xương máu họ, mạng sống bạn bè họ, bao nhiêu tiền bạc… sắp hoá thành mây khói!? Các cựu chiến binh tổ chức cả một cuộc đi bộ kéo dài mấy ngàn dặm, nhóm này tiếp nối nhóm kia, để nhắc nhở đến tử sĩ. Những cái chết kia và những thương tích còn rõ ràng trên thân thể người còn sống không thể nào trở thành vô dụng! Kế sách quân đội và chính trị còn đang co kéo các quốc gia liên quan thì văn hóa thế giới lại trở thành đề tài bàn thảo. 

Sự hùng hổ của ISIS khiến các cơ quan bảo tồn di tích lịch sử lo âu. Chẳng là đội quân cuồng tín kia đi đến là tàn phá đến đó bất kể cổ vật quý giá ngàn năm hay mạng sống con người. Họ đập phá thẳng tay những thứ thế giới bảo tồn nâng niu; huỷ hoại di tích để gây tiếng vang với cộng đồng quốc tế, để nhắc nhở cho bá tánh nhớ rằng ISIS đang chiến thắng, đang chiếm giữ những bảo vật ngàn năm của nhân loại, và để thách thức cộng đồng quốc tế đang đứng trơ mắt nhìn họ chém giết những người cùng dòng giống cũng như ngoại tộc không có cùng tín ngưỡng.

Khi đội quân khủng bố tràn đến Palmyra thì thế giới nín thở chờ đợi. Cuộc tắm máu đã bắt đầu, mấy trăm con người đã bị xử tử; và ta chờ xem di tích nào nữa sẽ chịu cùng chung số phận, cũng bị hủy hoại tan nát.

Tội ác văn hóa của ISIS bao gồm việc san bằng thành phố cổ Assyrian của Nimrod và phá tan nát các pho tượng trong viện bảo tàng Mosul mặc các nhà khảo cổ van xin năn nỉ. Ông Maamoun Abdul Karim, director of antiquities, nói với báo chí rằng khi ISIS đến Palmyra thì tàn phá cổ vật là việc khó tránh.  Sếp lớn của UNESCO, bà Irina Bokova cũng đang kêu gọi thế giới thương lượng với phiến quân hầu bảo tồn những di tích. Sau bốn năm chịu khói lửa, cướp bóc, Palmyra không còn bao nhiêu các di tích ngoài các hàng cột đá chạm trổ từ ngàn năm, to lớn quá nên kẻ cướp chưa khuân đi được, là di sản cuối cùng cùng của dân Syria và thế giới. Bây giờ những công trình mỹ thuật kia lại rơi vào tay quân khủng bố, đội quân chưa hề biết thương hương tiếc ngọc thì vàng đá hẳn cũng sẽ tan nát như nhau?

Palmyra quý giá như thế nào? Thành phố nhỏ xíu ấy được mệnh danh là “người đẹp sa mạc” với những di tích vô giá của một thời đại văn minh vàng son. Ðây là một ốc đảo có nước giữa sa mạc, oasis, Palmyra có một lịch sử lừng lẫy. Thành phố trên ốc đảo giữa sa mạc ngày xa xưa là nơi các thương nhân dừng chân trên đường thiên lý rong ruổi bán buôn; là một trạm nghỉ giữa trục lộ nối liền Persia, Ấn Ðộ và Trung Hoa với đế chế La Mã. Là tâm điểm của các chuyến hàng hóa vận chuyển qua lại nên Palmyra thu nhận người đi kẻ đến; mỗi người mang theo một chút văn hóa, nếp sống riêng tư của dân tộc họ. Và Palmyra thu góp các dấu vết của những nền văn hóa kia pha trộn với nhau qua kiến trúc của các ngôi đền, các cột đá… Từ thế kỷ I đến thế kỷ II, thành phố ốc đảo nọ trở thành một trung tâm pha trộn nhiều nền văn hóa đương thời sau khi trở thành lãnh thổ của đế chế La Mã. Dấu tích ấy còn lưu lại đến ngày nay qua con đường dài 1.1 cây số với những hàng trụ đá chạm trổ theo kiến trúc thủa ấy. Những thế kỷ về sau, chẳng có mấy ai nhắc nhở đến Palmyra nhưng vào thế kỷ XVII – XVIII, các nhà thám hiểm khám phá ra thành phố bị bỏ quên này và Palmyra trở thành nơi nghiên cứu về các kiểu mẫu kiến trúc cổ. Năm 1999, chính quyền Syria nhìn nhận Palmyra là một thắng cảnh có tầm mức quốc gia, được bảo vệ bởi đạo luật bảo trì di tích. Một sử gia người Anh, ông Tom Holland, cho rằng các kiến trúc tại Palmyra là sự kết hợp hài hòa của văn hóa cổ điển (Hy Lạp-La Mã) với nghệ thuật Ba Tư và Ả Rập, một sự pha trộn toàn mỹ. Hủy hoại các kiến trúc ấy là một đại nạn cho Syria và là một sự mất mát rất lớn cho thế giới. Palmyra không chỉ là một trang lịch sử riêng của vùng Trung Ðông mà là một kho tàng văn hóa chung của thế giới. 

Ngoài việc dùng ‘di sản văn hóa’ làm con tin đắt giá, Palmyra có giá trị gì nữa đối với ISIS? Tiền, kinh tế bạn ạ! Như mọi đội quân chiếm đất, giành [tiền bạc] của dân, phiến quân ISIS cũng tìm kiếm nhược điểm của đối thủ, chọn nơi ít quân phòng thủ và khá giả mà chiếm đóng. Quân đội Syria qua mấy năm tương tàn đã suy yếu khá khá, chưa hồi sức thì phải dàn quân bảo vệ phần lãnh thổ còn lại, và do đó Palmyra hầu như bỏ ngỏ. Thế là tiến quân như gió và chiếm được Palmyra, mặc thế giới đứng nhìn hò hét đánh võ mồm!

Theo Giáo Sư Fawas Gerges, the London School of Economics, khi chiếm đóng các thành phố, tỉnh lỵ, phiến quân rinh luôn cả túi bạc của các phần lãnh thổ ấy, chiếm lấy ngân hàng, nhà máy sản xuất, lọc dầu để có tiền tiêu xài, trả lương nuôi quân binh. Tệ hại hơn nữa Palmyra là trọng điểm chiến lược của chính quyền Syria, thành phố tuyến đầu của các dàn khoan dầu khí kể cả dàn khoan dầu Shaer Gas Fields, rất quan trọng cho hệ thống điện lực của quốc gia. Chiếm được thành phố trung tâm lãnh thổ ấy, ISIS rảnh đường tiến quân đến thủ đô Damacus hoặc xông tới Homs, một thành phố quan trọng khác của Syria.

Tất nhiên Palmyra không phải là di tích đầu tiên bị đe dọa. Bốn năm nội chiến đã phá hủy khá nhiều di sản văn hóa của Syria. Quan trọng nhất có lẽ là tòa lâu đài Crac des Chevaliers di tích của thế kỷ XI, bị hư hại khá nặng trong trận oanh kích năm 2013. Aleppo Souk, một ngôi chợ nổi tiếng và là trung tâm sinh hoạt của người thành phố cũng bị tàn phá nặng nề vào năm 2012. 

Chiến tranh dẫn đến đổ vỡ tàn hoại là điều hiển nhiên khó tránh nhưng việc phiến quân ISIS cố tình đập phá hủy hoại di tích, cổ vật là điều bá tánh lo âu và bất bình.

Với tín đồ Hồi giáo, bài vở tuyên truyền của ISIS lớn tiếng rêu rao rằng phá nát cổ vật hình tượng… là việc làm theo bước Prophet Mohammed người đã đập bể tượng tại Mecca. Nhưng phiến quân biết rất rõ là khi hủy hoại di tích quý giá họ thu hút được sự chú ý của thế giới. Ðập mấy pho tượng để báo chí chụp hình quay phim la làng rùm trời lấy tiếng nhưng phía sau phiến quân khuân cổ vật đi bán kiếm bạc triệu! Nôm na là của ăn cướp, phá chơi vài món còn đâu đem bán chui bán lén lấy tiền xài, tài sản của dân tộc Syria chui vào tay mấy tay thủ lãnh phiến quân.

Trong vài năm gần đây tại Syria, người ta chết như rạ, con số tử vong lên đến cả trăm ngàn, kẻ sống sót chẳng còn hơi sức nào để lo lắng gìn giữ di sản văn hóa; khi cái chết sát bên cạnh thì mấy ai lên tiếng đòi bảo vệ đất đai cổ vật? 

Thực ra việc phá hoại di tích và việc xử tử cư dân là những sự việc liên quan với nhau. Sử gia Holland kể lại chuyện quân đội Nazi tàn phá đền thờ và truy diệt tín đồ Do Thái là những người thờ tự trong các đền thờ ấy. Palmyra cũng không ngoại lệ, thành phố này là nơi pha trộn nhiều nền văn hóa, nghệ thuật, cư dân sinh sống tại nơi ấy cũng hòa hợp với nhau để cùng chung sống tự ngàn năm nay cho đến khi chiến tranh diễn ra. Giáo Sư Gerges cho rằng phiến quân ISIS đang cố gắng tẩy rửa nền văn hóa pha trộn ấy từ đất đến con người.

Sự pha trộn các bản sắc dân tộc đi ngược với nền tảng tôn giáo, “một thượng đế, một giống dân”, duy nhất của ISIS. Họ xóa bỏ nền văn hóa cổ xưa bất kể của giống dân nào, từ đất đai di tích đến con người, giữ lại duy nhất Shiite độc tôn?

Palmyra

Arch of Triumph là một trong những địa điểm tinh tế nhất trong các di tích tại thành phố di sản thế giới Palmyra bị ISIS phá hủy NGUỒN ONEINDIA.COM

TLL

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 30 tháng 11 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Các đời HLV đội banh Mỹ Quốc (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể thao)
  • Tàn mộng (Truyện ngắn) Cẩm Giang
  • Chính trị trên bàn tiệc mùa Lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • The Head and The Heart (Âm nhạc) Nhã Vy
  • Hy vọng cho ngày mai
  • Cám ơn! (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • Nhà độc tài bịp bợm (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • Khi trở lại nhà (Tạp ghi) Trần Mộng Tú
  • Whiskey, brandy, vodka, gin (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • Tưởng nhớ gã Beatles trầm lặng (Bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • Yến sào (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • Sử dụng bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • Thưở đó chúng mình (Tạp ghi) Sean Bảo
  • Đường hóa học (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • Thơ phạm cao hoàng (Thơ)
  • Tưởng niệm nhạc sĩ Anh Bằng Người cuối sân ga (Tạp ghi) Trịnh Thanh Thủy
  • Có nên mua bảo hiểm sức khỏe qua các đại lý ? (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • Cơm chiên Dương Châu kiểu Bạc Liêu (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • Lệ phí đơn của Sở Di Trú tăng trong Mùa Lễ (Di trú) Lê Minh Hải
  • Cơn sốt chim cút Sài Gòn (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • Mua hàng online mùa lễ (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • Quà tặng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • Tình bạn thời đi học (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • Sơn máy và sơn lăn - sơn dầu và sơn nước (Bạn có biết) Xe-Ba-Gác Handyman
  • Coi chừng ứng dụng giả (Fake APP) (Bạn có biết) Hạnh Việt
  • Đi hát karaoke ở Hà Nội (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • Spa tại gia (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • Phần chìm của tảng băng (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • An toàn thực phẩm trong tiệm ăn (phần 2) (Phỏng vấn) Hương Võ
  • Cuba của Fidel (Tạp ghi) Mạnh Kim
  • Minimalism Phong cách tối giản (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • Thế giới qua ống kính
  • Một vòng chợ hoa nước Mỹ (Phóng sự) Ngọc Linh
  • Cử tri viện Electoral College (Tạp ghi) Ianbui
  • An toàn nhà cửa khi du lịch mùa lễ (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • Mr. Thất bại (Chuyện không đâu) Hồng Nguyên Hoàng
  • Mỗi tuần 1 con số
  • Đi bộ 9,000km gây quỹ giúp đỡ trẻ lang thang (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • Bàn tiệc mùa Thu (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • Fantastic Beasts and Where to Find Them (Thế giới điện ảnh) Movie Phan
  • Olalacare (Chuyện Khó Tin Có Nhưng Thật)
  • Nên làm gì với vé máy bay sau chuyến bay? (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • Những người đàn bà tôi gặp trên cầu (Truyện ngắn) Nguyễn Quang Tấn
  • Tìm em bé H.mong (Tạp ghi) Uyển Ca
  • Diễn hành lễ Tạ Ơn (Vui lạ khắp nơi)
  • Ipad - người bạn đường của tôi (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • Thảo Trường: Bỡn cợt với cả những điều nghiêm chỉnh (Tài liệu văn học) Nguyễn & Bạn Hữu
  • Xe taxi tự động (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • “Ô hô! Fidel Castro!” (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • Đêm havana & ngày hà nội (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • Những thảo dược phụ trợ không nên dùng (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • Người tốt (Câu lạc bộ tiếu lâm) N/A
  • El Nino và Canh Cua Rau Đay (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • Vé số dạo (Tạp ghi) Nguyễn Sinh
  • Bánh xèo bánh chuối chiên (Tạp ghi) Hỷ Long
  • Ác mộng đêm Halloween (Chuyện vụ án) Nam Nhật
Facebook Comments
SHARE