Chúng ta đang làm việc không công cho Facebook

Bạn đừng nghĩ những nút “like”, “share” hay những bức ảnh bạn chia sẻ chỉ để cho vui. Tất cả đều biến thành công cụ kiếm tiền cho các công ty truyền thông xã hội.

Bạn gọi một công ty có giá hàng tỷ USD, sống vì lợi nhuận nhưng lại hoạt động một phần dựa trên công sức của những lao động không công hoặc trả công không xứng đáng là gì? Cách đây một thế kỷ, người ta gọi đó là bóc lột, gọi những người làm công đó là nô lệ.

Nhưng trong năm 2015, chúng ta gọi đó là “mạng xã hôi”, một thế giới mà tất cả mọi người làm việc vì “like” vì “share” mà chẳng được trả một đồng nào, trong khi các công ty lại thu về rất nhiều lợi nhuận từ chính những điều ấy.

Trong tháng vừa rồi, Reddit, một công ty tư nhân vừa được cấp 50 triệu USD tiền vốn liên doanh để dẹp yên cuộc nổi loạn của những tình nguyện viên, những người thực sự điều hành trang web này hay còn được gọi với cái tên:“quản trị viên”.

Nhưng trên thực tế, Reddit không phải là công ty duy nhất kinh doanh theo hình thức này. Những cái tên thậm chí còn đình đám hơn Reddit bao gồm Facebook, Twitter, YouTube và Wikipedia. Những trang web này không chỉ dựa trên nội dung do chính người dùng tạo ra để kiếm doanh thu, lợi nhuận quảng cáo hoặc tiền tài trợ mà họ còn “đào mỏ” người dùng bằng những cách thức khác để lấy tiền như dữ liệu cá nhân, các dữ liệu tổng hợp, lượt click…

Bạn tải một tấm ảnh tự sướng lên Facebook chỉ để cho vui, nhưng thực ra Facebook và tất cả những công ty luôn miệng nói với chúng ta rằng “chia sẻ là một phần tự nhiên của con người” lại dùng chính bức ảnh tự sướng đó phục vụ cho việc quảng cáo hướng đối tượng và tăng lợi nhuận. Điều tương tự xảy ra khi chúng ta viết bình luận trên một website. Tại đó những hệ thống hiển thị quảng cáo phức tạp, các chức năng lưu cookies sẽ sử dụng chính ý kiến của người dùng để kiếm tiền về cho doanh nghiệp.

h163

Có một câu nói rất nổi tiếng trên internet như thế này: “Nếu bạn không phải trả tiền, bạn chính là sản phẩm”. Câu nói này gần như là chính xác, hay chính xác hơn là: Nếu bạn không phải trả tiền, bạn chính là sản phẩm hoặc bạn chính là người tạo ra sản phẩm.

Bù lại chúng ta được những gì?

Jusstin Anthoy Knapp, 33 tuổi là một biên tập viên của trang Wikipedia và cũng là một thành viên tích cực nhất trên trang web này. Hàng ngày anh Knapp lái chiếc xe “15 năm vẫn chạy tốt” từ khu nghèo nhất của Indianapolish (nơi anh sống) đến một quán ăn ở thành phố West Side. Anh là người giao bánh pizza, ngoài ra, anh còn kiêm thêm công việc ở tiệm thực phẩm và trực đường dây nóng.

h164

Hàng tối, Knapp vào Wikipedia, trung bình anh dành hơn 20 giờ một tuần để làm việc cho trang web này. Anh đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp Wikipedia kiếm được 51 triệu USD tiền tài trợ vào năm ngoái và cũng là một trong những người giúp Google kiếm được doanh thu 16,5 tỷ USD trong năm 2014 (Google phụ thuộc rất nhiều vào những biên tập viên không được trả tiền của Wikipedia).

Thế nhưng Knapp chẳng kiếm được chút tiền nào từ đó, đổi lại anh nhận được những thứ theo anh là có giá trị hơn: sự giải trí, kiến thức và cơ hội để nâng cao giá trị bản thân cũng như gặp gỡ những người mới.

Một quản trị viên trang Reddit có cái tên Soupy Hands cho biết anh dành khoảng 40 giờ mỗi tuần để quản trị hơn 400 cộng đồng. Giá trị của công việc này với anh đó là cảm giác mình có quyền lực khiến cho cộng đồng trở nên tốt đẹp hơn.

Vậy điều này có thực sự là bóc lột?

Trong một bài tham luận năm 2014, ông Dorothy Howard, một biên tập viên của Wikipedia kiêm nhân viên lưu trữ đã đưa ra ý tưởng về một “chương trình cộng tác” tương tự như YouTube. Các biên tập viên và quản trị viên tích cực sẽ được trả tiền cho những đóng góp của mình. Ngoài ra, công ty truyền thông Scholz cũng ủng hộ một phong trào có tên gọi “hợp tác nền tảng”, tại đó các nhân viên kỹ thuật số sẽ tự đặt ra các yêu cầu về tiền lương cũng như các nền tảng do chính các nhân viên này sở hữu, tương tự như phong trào lao động từng diễn ra cách đây hơn 1,5 thế kỷ.

Nhưng không phải lúc nào những nhân viên này cũng chịu làm việc không công. Lịch sử internet từng chứng kiến nhiều vụ kiện tụng có liên quan đến vấn đề này. Cuối những năm 1990, các quản trị viên phòng chat của AOL đã kiện công ty vì nợ lương. Và chỉ 10 năm sau, AOL đã phải chi trả tới 15 triệu USD.

(Theo ICT News/Washingtonpost)


------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 22 tháng 3 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Lực sĩ xấu xí (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Duyên thừa (Truyện Ngắn) - Ng. T. Thanh Dương
  • Ngày số pi (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Lá thư xúc động của cậu bé trộm chuông gió (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Ôi thật bất ngờ (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hoa Kỳ sẽ luộc Bắc Hàn (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • Người Đức dạy con (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Đọc hồi ký vượt tù vượt biển của nhà văn Huỳnh Công Ánh (Giới Thiệu Sách) - Việt Phương
  • Tháng ba có chút nắng ấm chim bay về nhiều (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Sốt là gì? (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Chuyện chó chưa… (c)hết (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • Chuyện một chiếc cầu (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ nguyễn thị hải (Thơ) - Sao Khuê
  • Saloon cao bồi (Tạp Ghi) - Sean Bảo
  • Bánh bột lọc Huế ơi! (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Nợ thuế trên $50,000 Mỹ Kim có thể bị tịch thu passport (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Xem bói-bốc quẻ Sài Gòn xưa (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Tự làm nước xả mềm vải (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Bánh mì Philly cheesesteak (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • Nhân ngày hạnh phúc (Tạp Ghi) - Nguyễn Âu Hồng
  •  Hệ thống thắng abs và lợi ích của nó (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Mua chim phóng sanh (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Phòng da chảy xệ khi giảm cân (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Trên bến tàu (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Sao kim (Để Gió Cuốn Đi) - Hải-Vân
  • Lại chuyện người Trung Quốc (Tạp Ghi) - Lê Thu Thùy
  • Athleisure thời trang thể thao (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Moon Flower và chuyến hải hành 2017 (Ký Sự) - Ngọc Linh
  • Thảm trạng di dân (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Em còn đi nữa! (Phóng Sự Việt Nam) - Hỷ Long
  • Xem phim miễn phí trên mạng (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Santorini vầng sáng thiên đường (Phóng Sự) - Trịnh Thanh Thủy
  • Vườn Nhật Bản (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Logan (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • Đọc 'y sĩ tiền tuyến' của Trang Châu (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Dị ứng phụ nữ (Truyện Ngắn) - Hoàng Long
  • Những công việc lương trên $100,000 (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • 5 bí quyết làm bạn tiến bộ ngay lập tức (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Lễ bà mùa sông cạn (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • Cá nhà táng! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Lòng người qua một cành hoa (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Bản năng Nhà Văn trong xã hội đồng phục (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • Let It Be câu trả lời rồi sẽ đến (Something Anything) - Ian Bùi
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Trung thành (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Ngày hội Saint Patrick (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Khu vực sửa chữa đường (An Toàn Giao Thông)
  • Nghỉ chó (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
Facebook Comments
SHARE