Cái đêm hôm ấy & ngày hôm nay

Dân đói kêu trời vang ổ nhạn

Quân gian dậy đất tựa đàn ong

Phan Đình Phùng

Tôi có chút giao tình với anh Trần Ngọc Thành nên mỗi khi gặp gỡ chúng tôi đều tìm một cái quán (thật) vắng để ngồi tâm sự vụn, và uống với nhau vài chục ly rượu nhạt. Phải là một nơi “thật” vắng vì sau khi cạn mấy chai đầy (dù là rượu nhạt) thế nào ông đại diện Liên Ðoàn Lao Ðộng Việt Tự Do cũng chợt nhớ đến giọng ca … thiên phú của mình:

– Tui sẽ hát bài “Ði Ðâu Cũng Nhớ Về Hà Tĩnh” để riêng tặng… Tiến nha!

Thoạt đầu, tôi giẫy nẩy:

– Như rứa tội chết anh Thành à. Em nỏ biết Hà Tĩnh ở nơi mô đâu nà?

– Trước sau gì rồi cũng sẽ biết thôi mà. Quê hương là của chung mọi người chớ nào có phải của riêng ai đâu…

Tôi sinh ra ở Sài Gòn, lớn lên ở Ðà Lạt, và sống (sắp) tàn đời ở California. Cả ba vùng đất này đều là nơi tập trung của dân tứ xứ nên không thể coi là bản quán của bất cứ ai. Nhận (đại) nơi chôn nhau cắt rốn của anh em bạn bè làm quê (mình) luôn cũng… khoẻ, nhất là khi bằng hữu đã mở rộng lòng.

caidem hom ay 01

Hà Tĩnh nhìn từ khách sạn BMC Plaza. ẢNH: PANORAMIO

Với tâm cảm này, và sau khi nghe anh Trần Ngọc Thành hát (cỡ) trăm lần thì Hà Tĩnh “thấm” vô hồn tôi (rồi biến luôn thành “quê mình”) hồi nào không biết. Chỉ biết, từ đó, tôi… đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh. Thị xã này – qua ảnh – trông cứ y như một thành phố xinh xắn ở trời Âu. Ngó an bình, và phú túc thấy rõ.

Nhưng ngó vậy, chớ không phải vậy đâu. Phần lớn những tin tức về Hà Tĩnh đều mang lại cho người đọc cái cảm giác (rất) bất an. Coi:

Tân chủ tịch và phó chủ tịch tỉnh Hà Tĩnh dùng bằng giả từ Mỹ?

Hà Tĩnh: Người dân bao vây đập phá trụ sở xã, hành hung cán bộ

Thương binh Hà Tĩnh biểu tình, hô đả đảo tham nhũng, yêu cầu Thủ tướng từ chức!

Thuế nặng, hàng loạt nông dân bỏ ruộng hoang

Một Hà Tĩnh đầy ắp người Trung Quốc

Vụ 4 công an bị dân bắt trói: Xung đột ở Hà Tĩnh đã được báo trước

Chính quyền cưỡng chế, đập nát nhà thờ giáo xứ Ðông Yên, Kỳ Anh, Hà Tĩnh

Riêng trong Tháng 7 vừa qua, báo Nông Nghiệp Việt Nam còn có một loạt bài về chuyện lạm thu (thuế má) ở vùng đất này khiến cho mọi người đều phải bàng hoàng và sửng sốt:

– “Thu Như Ở Hà Tĩnh Thì Nông Dân Chịu Sao Nổi

– “Có Thứ Quỹ Gọi Là Nuôi Cán Bộ”

– “Ðừng Ðẩy Nông Dân Vào Ðường Cùng

– “Sức Tàn Lực Kiệt

– “Ròng Rã Hơn 10 Năm Gánh Các Khoản Thu Phi Lý

– “Những Giọt Nước Mắt Trong Chiến Dịch Thu Ngân Sách

Sau đây là vài đoạn ngắn, trích từ Báo Nông Nghiệp Việt Nam (số ra ngày 6 tháng 7 năm 2015) về cách thu thuế, và sự cùng quẫn của một gia đình nông dân, ở Hà Tĩnh:

Giữa mùa hạ ở Thường Nga, một xã nghèo miền thượng Can Lộc, trời xanh ngằn ngặt, nắng như thiêu như đốt. Nắng chết cỏ chết cây, đất đai, ruộng đồng đanh lại, cảm giác như bị cả một lò lửa khổng lồ nung đốt.

Vạn vật cỏ cây, con người im lìm chịu trận. Duy chỉ có tiếng loa truyền thanh từ trụ sở UBND xã vẫn cứ đều đặn hoạt động hết công suất. Giọng cán bộ truyền thanh giục giã, vang vọng, đanh thép len lỏi khắp trong làng, ngoài xóm, ra đến tận ngoài đồng vẫn còn nghe rõ: UBND xã yêu cầu nhân dân hoàn thành nghĩa vụ đóng nộp trong ba ngày chiến dịch…

Hạn chỉ trong vòng 3 ngày nhân dân phải đóng nộp đầy đủ, nhà nào thiếu, dù chỉ một cân thôi cũng phải chịu nộp phạt thêm 5%. Thực hiện chiến dịch thu nộp, mỗi hộ dân Thường Nga phải gánh hai phần đóng góp. Phần thu của xóm và phần thu của xã. Ở xóm bao gồm các khoản thu nội đồng, thu bê tông, thu hội quán.

Phần thu tại xã gồm: Thu quỹ giao thông thủy lợi phục vụ sản xuất, thu thầu hợp đồng, thu phí vườn đồi, phí kinh doanh chưa đến mức thu thuế tháng, thu HTX môi trường, quỹ khuyến học, hai loại quỹ, quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ QPAN, phạt quân sự, kế hoạch hóa, thuế đất phi nông nghiệp… Ðòn “quy định” 5% xem chừng rất hiệu quả…

Gia đình ông Ngụ bà Hương có 8 sào ruộng, 6 nhân khẩu. Ðể có đủ cái ăn, mỗi vụ, ngoài phần ruộng được chia ông bà còn phải đấu thêm 3 sào của những gia đình chán ruộng. Quần quật đến nỗi, mùa gặt, nửa đêm bà Hương phải đeo ắc quy gắn bóng đèn để ra đồng. Vậy mà thóc lúa cũng không đủ chi phí đầu tư và nộp sản.

caidem hom ay 01

Bà Lê Thị Hương. ẢNH: BÁO NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Suốt cuộc trò chuyện, bà Hương liên tục khóc. Nhất là khi chúng tôi nhìn vào phương án thu của gia đình họ. Phần thu của xóm hết 558 nghìn đồng, phần thu của xã hết 928 nghìn đồng. Chưa phải thuộc diện nhiều so với các hộ khác, nhưng để có tiền đóng nộp họ phải bán hết những hạt thóc cuối cùng.

Trong nhà bà Hương hiện còn 5 tạ thóc. Ngoài hai tạ trừ ăn, ba tạ bán không đủ tiền trả nợ. Tiền lồng, tiền tuốt nợ từ vụ trước, gặt về, chủ nợ lăm le đến đòi mấy lần rồi nhưng lần nào bà cũng khóc xin khất để “ưu tiên” nộp sản cho xã trước “không người ta réo tên trên loa, người ta phạt 5%, người ta cắt giao dịch giấy tờ, quá tội”.

Hai tạ thóc “quy hoạch” cất ăn xem chừng cũng phải bán luôn vì nợ đòi gắt quá. Tiếng là 6 khẩu, nhưng hầu như chỉ có ông bà lao động. 4 đứa con, ngoại trừ đứa con gái thứ đã lấy chồng vào Quảng Bình, ba đứa còn lại không tật này cũng bệnh khác. Người con gái đầu tên Phan Thị Thích (35 tuổi), tính ẩm ương, mỗi lần lên cơn đều vác gậy rượt bà Hương đánh. Bệnh tình ngày một nặng nhưng không có tiền chữa trị. Thằng con út, hết đau gan lại gặp tai nạn giao thông, của nả trong nhà vốn không mấy thứ có giá trị lần lượt phải đem bán hết. Bây giờ nó bỏ nhà đi biệt xứ, không rõ ở đâu. Căn nhà trống tơ hơ, gần như không còn lấy một thứ gì khả dĩ bán thêm được nữa.

Tiếng loa và “giọng cán bộ truyền thanh giục giã, vang vọng, đanh thép len lỏi khắp trong làng, ngoài xóm” ở Hà Tĩnh – trưa nay – khiến tôi nhớ đến bài ký sự (“Cái Ðêm Hôm Ấy Ðêm Gì”) của Phùng Gia Lộc, viết về cảnh thu thuế nơi một vùng quê (thuộc tỉnh Thanh Hoá) vào năm 1987:

caidem hom ay 01

Phóng ảnh từ báo Nông Nghiệp Việt Nam

Bỗng tiếng kẻng gõ giục giã liên hồi. Kẻng khắp xã: từ đội 1 đến đội 15, như một sự bùng nổ dây chuyền. Tiếng loa phóng thanh mở hết cỡ đọc bản tin, kế hoạch huy động lương thực của tỉnh và chỉ thị của tỉnh ủy về công tác lương thực.

Hoàng Văn Nhân, đội trưởng đội 12, đọc trên loa danh sách những nhà thiếu thóc chưa giao nộp cho hợp tác xã. Ðèn đóm soi rừng rực ở các ngã đường. Chó sủa ơi là chó sủa. Cũng cái loa phóng thanh ấy, có tiếng ông chủ tịch xã gọi cán bộ về đội 12 hội ý. Ông trưởng công an xã Nguyễn Ðình Ðịnh gào rát cổ trên loa, giọng giật giội gọi lực lượng dân quân, công an tăng cường về chi viện cho đội 12, tạo đà cho đội hoàn thành chỉ tiêu huy động.

Tôi rùng mình nghĩ đội tôi là đội trọng điểm, nên cán bộ xã, hợp tác xã, vón cục cả về đây. Họ sẽ gõ cho ra chục tấn thóc còn tồn sổ.

Gần một giờ sáng, công an, dân quân đã ập đến các nhà nợ thóc. Tiếng chó sủa vang, tiếng lợn kêu èng ẹch như bị chọc tiết ở các nhà gần quanh, làm thằng Út Văn khóc thét lên, ôm riết lấy mẹ. Thằng Thức cũng im thin thít, nằm co trong lòng tôi không dám cựa.

Bên nhà ông Ái, láng giềng cách vườn nhà tôi một hàng rào, công an và dân quân đang lùng sục. Tiếng ông bà Ái kêu xin và tiếng quát lác, tôi nghe rõ mồn một. – Cứ bắt lấy cái xe đạp! Phích, xô, bắt ráo!

Ở cổng nhà tôi đã có bước chân rình rịch, con chó mực đang có chửa bị quất, kêu ử ử. Cạch cạch cạch. Chị cò Lộc, mở cửa ra! Tiếng thằng bé trong buồng khóc thét. Thằng Thức đang ôm tôi, nghe em khóc cũng òa khóc toáng lên. Thằng Học mười hai tuổi đã học lớp tám rồi, mà cũng níu lưng tôi run bắn.

Nghe tiếng quát lần thứ hai, từ nhà bếp, tôi chạy lên. Một luồng đèn pin soi giữa mặt làm tôi lóa mắt, phải lấy tay che. – Có chuyện gì đấy, các bạn trẻ ơi? – Thu thóc, thu thóc chứ còn gì, ông đừng hỏi vờ.

Vợ tôi đã mở toang cửa, tay ôm thằng bé ngất lịm…

Nhà văn Phùng Gia Lộc đã qua đời từ lâu nhưng cảnh tượng hãi hùng của “cái đêm hôm ấy” thì vẫn còn ám ảnh những người dân quê Việt Nam – ở khắp mọi nơi – cho mãi đến hôm nay, dù gần 30 năm đã qua rồi.

Giữa khoảng thời gian này còn có một biến động lớn mà muốn quên cũng khó: “Cuộc Nổi Dậy Của Nông Dân Thái Bình,” vào năm 1997. Khi viết về tình trạng “lạm phát đầy tớ” ở “một xã rất nghèo, nơi có 2,000 hộ, với gần 1 vạn dân mà có tới… 500 cán bộ” – thi sĩ Bùi Hoàng Tám đã nhắc đến lời cảnh báo (từ lâu) của nhà báo Hữu Thọ: “Nếu như sau Cái đêm hôm ấy… chúng ta biết lắng nghe, biết tôn trọng nguyện vọng của người dân thì chắc chắn sau này, đã không để xảy ra hiện tượng như ở Thái Bình.”

Tiện miệng, tôi xin được nói thêm: “Nếu như sau vụ nổi dậy ở Thái Bình, chúng ta biết lắng nghe, biết tôn trọng nguyện vọng của người dân thì chắc chắn sau này, đã không để xảy ra hiện tượng như tiếng súng hoa cải của anh em Ðoàn Văn Vươn như ở Hải Phòng.”

Ðiều phiền là “chúng ta” không bao giờ “biết lắng nghe,” và cũng chả bao giờ “biết tôn trọng nguyện vọng của người dân” cả nên – tất nhiên – sẽ còn nhiều “Ðoàn Văn Vươn” cũng như nhiều “Thái Bình” (khác nữa) sẽ tới và sắp tới!

TNT

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 27 tháng 07 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Wimbledon & british open (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Hai bà mẹ không có ảnh thờ (Truyện Ngắn) - Mai Hiền
  • - Mùa cherry tây bắc (Bút Ký) - Đinh Yên Thảo
  • - Da-ua kỹ niệm! (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - John Mc Cain từ Hỏa Lò đến Washington (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • - Cha mẹ với con cái (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - 7 điều không nên nói dối bác sĩ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Khi ăn quá no (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
  • - Vàng dã quỳ, ở đâu xa… (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Vấn đề ăn uống ở người tuổi cao (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Tiếp kiến Nhật hoàng (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Trinidad De Cuba (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ Pháp Hoan (Thơ) - Sao Khuê
  • - Chiếc quần jean xanh (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Nỗi lo âu và những tin đồn (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ thủ đức của ông Tiền hiền (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Lời khuyên khi "remodel" nhà cửa (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Sauerbraten Thịt hầm chua của Đức (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Sản phẩm điện toán điện tử nào dành cho người điếc và câm (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Báo sanh lãnh sự ngoài nước (crba) (Hỏi Đáp Visa) - Huy Tôn
  • - Không kết hôn để… nuôi dạy con tốt! (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Tóc ngắn cho phụ nữ 50+ (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Chuyện cô Amy (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Nhạc sĩ ngọc chánh một thời vang bóng (Phỏng Vấn) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Những thương hiệu sandal hè (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Ngôi nhà mơ ước (Tạp Ghi) - Ngọc Linh
  • - Neil diamond viên kim cương quý giá (Something Anything) - Ianbui
  • - Hè về (Viết Với Trẻ) - Tiểu Hạc
  • - Phòng ngừa bọ hung và muỗi (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • - Chỗ trọ trong rừng chuối (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Highway, freeway, expressway, parkway… (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • - Một mình chăm 4 em nhỏ vẫn học giỏi (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Rút tiền từ quỹ hưu trí (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Tương gạch (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Nhà thờ chim én (Tạp Ghi) - Tạ Phong Tần
  • - Trở về từ cõi chết (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Những kỷ niệm về một thời ý thức (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Tờ giấy 100 đô (Truyện Ngắn) - Việt Phương
  • - Hàn bằng plastic lỏng (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - Những settings căn bản để chụp Nhật thực 2017 (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Chuyện võ và mẹ tôi (Phóng Sự Việt Nam) - Thy Lan Thảo
  • - Vàng & cứt (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Phim VIETNAMERICA được chiếu tại Quốc Hội Hoa Kỳ (Cộng Đồng Đây Đó) - Triều Giang
  • - Những nghề người Việt không làm (Chuyện Đời Thường)
  • - Bí mật (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Ngũ hành phong thủy (Phong Thủy)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Chuột đẹp (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Tuổi già mắt kém (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY